انعمت

صراط الذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم ولا الضالين

برداشت از آیه :راهِ مهربانانی که دهشِ الهی بر ایشان است و سرشتِ راستینشان کنشگر نه راهِ ستمگران، و نه گمراهانِ پیروِ نفسِ بدکنش.

روشنگری:در این برداشت، نیایشی است که انسان خطاب به خویش می‌خواند: نکته‌های آیه را انسان به خود یادآور می‌شود و می‌خواهد که در او به ظهور برسد. از همین رو مخاطبِ «راه نما» سرشتِ الهیِ خودِ اوست، و خواندنِ این آیات، تازه کردنِ همان پیمانِ الست است.

سرشتِ الهی (فطرة اللّٰه) در هنگامِ آفرینش در انسان دمیده شد (روح اللّٰه)، و سرچشمه‌ی وجدانِ اوست؛ و انسان باید آن را به‌کار گیرد و متجلی سازد.

وجدانِ الهی (دین اللّٰه) به انسان توانِ سنجش می‌بخشد، تا مهربانی را از ستمکاری بازشناسد: یک سو کارگزارانِ هستی و سرشتِ الهی (ملائکة اللّٰه)، و سویِ دیگر نفسِ بدکنش (الشیطان).

آن‌گاه انسان، با تجلیِ سرشتِ الهیِ خویش و به یاریِ اراده‌ی الهیِ خود (امر اللّٰه) و به اذنِ پروردگار (اذن اللّٰه)، احسنِ تقویمِ خود را به فعل می‌رساند و به جایگاهِ خلیفگی در زمین می‌رسد.

این زنجیره — از دمیدنِ سرشت تا به فعل رسیدنِ آن — همان دهشِ پروردگارِ مهرپرور است (نعمت اللّٰه)، و همان راه و آیینِ مهرِ او (صراط اللّٰه / الصراط المستقیم).

واعتصموا بحبل الله جميعا ولا تفرقوا واذكروا نعمت الله عليكم إذ كنتم أعداء فألف بين قلوبكم فأصبحتم بنعمته إخوانا وكنتم على شفا حفرة من النار فأنقذكم منها كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تهتدون

برداشت از آیه :و همه در پناهِ پیمانِ الست درآیید تا دچار پراکندگی نشوید؛ دهشِ سرشتِ بنیادینِ الهی را به یاد آرید: دشمنِ یکدیگر بودید، دل‌هایتان را به هم پیوند داد و به دهشِ آن برادر شدید؛ و بر لبه‌ی پرتگاهی از آتش بودید و شما را از آن رهانید. این‌چنین نشانه‌های خود را برایتان روشن می‌کند، باشد که راه یابید.

روشنگری:حبل الله = پیمانِ الست، همان سرشتِ مهری که در آفرینش در انسان نهاده شد. به آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف رجوع شود.
نعمت = دهش. به واژه‌ی کلیدیِ «نعمت» رجوع شود.
«الّف بین قلوبکم» در سنتِ تفسیری به پایان یافتنِ دشمنی‌های دیرینه خوانده شده، و در آیه‌ی ۶۳ سوره‌ی انفال صریح‌تر آمده: پیوندِ دل‌ها کاری است که با دارایی به دست نمی‌آید.

ومن يطع الله والرسول فأولئك مع الذين أنعم الله عليهم من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين وحسن أولئك رفيقا

برداشت از آیه :هرکس از سرشتِ الهیِ خود و از پیام‌آور پیروی کند، با کسانی است که سرشتِ مهربانشان کنشگر است: پیامبران، راستان، گواهان و نیکان؛ و نیکو همدمانی‌اند.

يا أيها الذين آمنوا اذكروا نعمت الله عليكم إذ هم قوم أن يبسطوا إليكم أيديهم فكف أيديهم عنكم واتقوا الله وعلى الله فليتوكل المؤمنون

برداشت از آیه :ای باورمندان، دهشِ پروردگارِ مهرپرور را بر خود به یاد آرید، آنگاه که گروهی آهنگِ آزارتان کردند و دستشان از شما بازداشته شد؛ پس نیکوکار باشید و بر سرشتِ الهیِ خویش پشتگرم باشید.

روشنگری:این آیه در واژه‌ی کلیدیِ «نعمت» نیز آمده است.

قال رجلان من الذين يخافون أنعم الله عليهما ادخلوا عليهم الباب فإذا دخلتموه فإنكم غالبون وعلى الله فتوكلوا إن كنتم مؤمنين

برداشت از آیه :دو مرد از میانِ بیمناکان که سرشتِ مهربانشان کنشگر بود، گفتند: از آن دروازه بر آنان درآیید؛ چون درآمدید، پیروزید؛ و اگر باورمندید، بر سرشتِ الهیِ خویش پشتگرم باشید.

ذلك بأن الله لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم وأن الله سميع عليم

برداشت از آیه :دهشِ سرشتِ الهی به مردم دگرگون نمی‌شود، مگر آن‌که آنان از مهربانی به ستمگری روی آورند؛ و سرشتِ الهی شنوا و داناست.

روشنگری:پروردگار مهرپرور شنوا و داناست و نعمت های کسی را دیگرگون نمی کند، خوشنودی و ناخوشندی مردمان بستگی به دگرگونی کردار و مهربانی یا ستمگری خودشان دارد.

ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور

برداشت از آیه :انسانِ بانوا چون بی‌نوا گردد ناامید شود، و چون برخوردار شود بی‌نوایی را از یاد ببرد و سرخوش و سرگِران گردد.

ألم تر إلى الذين بدلوا نعمت الله كفرا وأحلوا قومهم دار البوار

برداشت از آیه :بدانید که ستمکاران دهشِ سرشتِ راستین وا‌نهاده و نفسِ بدکنش را برگزیدند و این‌گونه مردمانِ خود را به نابودی کشاندند.

وإن تعدوا نعمة الله لا تحصوها إن الله لغفور رحيم

برداشت از آیه :همانا سرشتِ بنیادین خطاپوش و مهربان است و خوبی‌های آن‌را شماره نتوان کرد.

وما بكم من نعمة فمن الله ثم إذا مسكم الضر فإليه تجأرون

برداشت از آیه :هر دستآوردی که دارید از سرشتِ الهی است؛ و چون رنجی به شما رسد، به‌ آن روی می‌آورید.

والله جعل لكم مما خلق ظلالا وجعل لكم من الجبال أكنانا وجعل لكم سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكم كذلك يتم نعمته عليكم لعلكم تسلمون

برداشت از آیه :پروردگار از آنچه آفرید سایه‌هایی برایتان نهاد، و از کوه‌ها پناهگاه‌هایی، و پوشش‌هایی که شما را از گرما نگاه دارد و پوشش‌هایی که در برابرِ آسیب از شما پاسداری کند. این‌گونه دهشش را بر شما تمام می‌کند، باشد که به آشتی روی آورید.

شاكرا لأنعمه اجتباه وهداه إلى صراط مستقيم

برداشت از آیه :سپاسگزارِ دهش‌هایش بود؛ سرشتِ بنیادین و الهی‌اش او را برگزید و به راهِ نیکوکاری راه نمود.

أولئك الذين أنعم الله عليهم من النبيين من ذرية آدم وممن حملنا مع نوح ومن ذرية إبراهيم وإسرائيل وممن هدينا واجتبينا إذا تتلى عليهم آيات الرحمن خروا سجدا وبكيا

برداشت از آیه :اینان از تبارِ پیامبران و از برگزیدگانی‌اند که سرشتِ راستین و مهربانشان کنشگر بود؛ چون ندایِ آن را می‌شنیدند، نیایش‌کنان و گریان پذیرا می‌شدند.

قال رب بما أنعمت علي فلن أكون ظهيرا للمجرمين

برداشت از آیه :موسی گفت به پاسِ خوبی‌هایِ سرشتِ الهی‌ام هرگز پشتیبان ستمگران نخواهم بود.

ألم تروا أن الله سخر لكم ما في السماوات وما في الأرض وأسبغ عليكم نعمه ظاهرة وباطنة ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ولا هدى ولا كتاب منير

برداشت از آیه :آیا ندیده‌اید که پروردگارِ مهرپرور آنچه را در آسمان‌ها و زمین است رامِ شما کرد و دهش‌هایش را، آشکار و نهان، بر شما فراگیر ساخت؟

وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا

برداشت از آیه :به کسی که سرشتِ الهی‌اش کنشگر بود و تو نیز او را ارمغان دادی، گفتی: همسرت را نگاه‌دار و از سرشتِ الهی‌ات پروا کن.

يا أيها الناس اذكروا نعمت الله عليكم هل من خالق غير الله يرزقكم من السماء والأرض لا إله إلا هو فأنى تؤفكون

برداشت از آیه :ای مردم خوبی‌های پروردگارتان که بر شما ارزانی داشته را یادآورشوید، آیا آفریننده ای دیگری از آسمان و زمین روزی رسان شماست؟ البته که جز او پروردگاری نیست، پس چگونه به بی‌راهه می‌روید؟

فإذا مس الإنسان ضر دعانا ثم إذا خولناه نعمة منا قال إنما أوتيته على علم بل هي فتنة ولكن أكثرهم لا يعلمون

برداشت از آیه :انسان چه ناآگاه است، آن‌گاه که زیانی بدو رسد پروردگارش را می‌خواند، و چون سودی ببیند، او را فراموش و خود را دانا گوید و این آزمونِ ناآگاهی اوست.

ووصينا الإنسان بوالديه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا حتى إذا بلغ أشده وبلغ أربعين سنة قال رب أوزعني أن أشكر نعمتك التي أنعمت علي وعلى والدي وأن أعمل صالحا ترضاه وأصلح لي في ذريتي إني تبت إليك وإني من المسلمين

برداشت از آیه :سرشتِ الهی به انسان سفارش می‌کند تا به پدر و مادر بسیار نیکی کند، مادر در بارداری، زادن، شیرخوارگی و راه افتادنِ فرزند سی ماه رنج می‌کشد تا او جوانی برومند گردد و درچهل سالگی بگوید؛ من از کژی‌هایِ خود پشیمانم و از پروردگارم سپاسگزارم، باشد تا کردارم شایسته و فرزندانم نیکوکار شوند.

ليغفر لك الله ما تقدم من ذنبك وما تأخر ويتم نعمته عليك ويهديك صراطا مستقيما

برداشت از آیه :تا سرشتِ بنیادین و الهی، گذشته و آینده‌ی لغزشِ تو را بپوشاند و دهشش را بر تو فراوان کند و گام‌هایت را در راهِ نیکوکاری استوار دارد.