سوره الاعراف

بسم الله الرحمن الرحيم المصَ(1)

برداشت از آیه :به نامِ پروردگارِ مهرپرورِ مهربان.
المص

كتاب أنزل إليك فلا يكن في صدرك حرج منه لتنذر به وذكرى للمؤمنينَ(2)

برداشت از آیه :این کتاب خوانشِ سرشتِ الهی من است و در دلم از آن تنگی نیست؛ هشداری است و پندی برای باورمندان.

اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم ولا تتبعوا من دونه أولياء قليلا ما تذكرونَ(3)

برداشت از آیه :از آنچه از پروردگارتان به شما رسید پیروی کنید و جز او سرپرستانی مگیرید؛ چه کم پند می‌گیرید.

روشنگری:به آیه‌ی ۲۰۸ سوره‌ی بقره رجوع شود که همین پیروی نکردن از گامِ نفسِ بدکنش را می‌آورد.(آیه 208 سوره بقره)

وكم من قرية أهلكناها فجاءها بأسنا بياتا أو هم قائلونَ(4)

برداشت از آیه :و چه بسیار شهرها که ویران شد و رنجِ آن در خواب یا بیداری به مردمانش رسید.

فما كان دعواهم إذ جاءهم بأسنا إلا أن قالوا إنا كنا ظالمينَ(5)

برداشت از آیه :و در آن هنگام جز این نگفتند که ای کاش مهربان می‌بودیم.

روشنگری:دعوی = زاری و خواندن، نه گزارش دادن. آیه واژه‌ی ستمکار بودن را می‌آورد و در این دفتر ستم روی دیگرِ بی‌مهری است؛ پس آرزوی آن هنگام، مهربان بودن است.

فلنسألن الذين أرسل إليهم ولنسألن المرسلينَ(6)

برداشت از آیه :بی‌شک در رستاخیز از همگان پرسیده می‌شود، چه از پیام‌آوران و چه از آنان که پیام به ایشان رسید.

فلنقصن عليهم بعلم وما كنا غائبينَ(7)

برداشت از آیه :و داستانِ زندگیِ خود را با آگاهی بر آنان بازمی‌گویند؛ که هیچ‌چیز از دید نیفتاده است.

والوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحونَ(8)

برداشت از آیه :در آن روز سنجش به راستی است؛ رستگاری از آنِ کسی است که کفه‌ی مهربانی‌اش سنگین باشد.

ومن خفت موازينه فأولئك الذين خسروا أنفسهم بما كانوا بآياتنا يظلمونَ(9)

برداشت از آیه :و آنان که کفه‌ی مهربانی‌شان سبک است، با ستم بر دهش‌های سرشتِ الهی به خودشان زیان زدند.

ولقد مكناكم في الأرض وجعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشكرونَ(10)

برداشت از آیه :شما را در زمین توانا کرد و روزیِ زندگی در آن نهاد؛ چه کم سپاس می‌گزارید.

روشنگری:سپاسِ دهش، به کار بستنِ آن است. توانمندی و دارایی در زمین، تا به دستگیری از بینوا نرسد سپاس شمرده نمی‌شود.

ولقد خلقناكم ثم صورناكم ثم قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس لم يكن من الساجدينَ(11)

برداشت از آیه :پروردگار مهرپرور آنگاه که انسان را برای جانشینی‌ی خود آفرید و نیروهای هستی را در خدمت او نهاد، نفسِ بدکنشِ انسان با خودپسندی ستم آغازید.

روشنگری:به آیه‌ی ۲۲ سوره‌ی ابراهیم رجوع شود: نفسِ بدکنش سلطه‌ای ندارد و تنها می‌خواند؛ سرزنش بر خودِ انسان است.

قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طينَ(12)

برداشت از آیه :خودخواهی و خودپرستی از دستاویزهای نفسِ‌بدکنش برای پیروی نکردن از سرشتِ الهی هستند.

روشنگری:در آفرینش انسان آنگاه که روح پروردگار مهرپرور در انسان دمیده شد و انسان به جایگاه جانشینی پروردگار مهرپرور رسید و فرشتگان به خدمت انسان در آمدند، نفسِ بدکنشِ انسان مهربانی را برنتابید و ستمکار گردید. انسان با خوبی و مهربانی به راه و سرشت پروردگار مهرپرور می‌رود و با بدی و ستمکاری از نفس بدکنش پیروی میکند.
دستاویزِ نفسِ بدکنش برتری‌جویی است: خود را از آتش و انسان را از خاک می‌خواند. به آیه‌ی ۱۱ همین سوره رجوع شود.

قال فاهبط منها فما يكون لك أن تتكبر فيها فاخرج إنك من الصاغرينَ(13)

برداشت از آیه :و انسان برای دیدارِ پروردگارِ خود باید نفسِ بدکنش، ستمکار، خودپسند و نکوهیده را از خود دور سازد.

قال أنظرني إلى يوم يبعثونَ(14)

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و ستمکارِ انسان تا روز رستاخیز فرصتِ پشیمانی دارد.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۴ و ۱۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

قال إنك من المنظرينَ(15)

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و ستمکارِ انسان تا روز رستاخیز فرصتِ پشیمانی دارد.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۴ و ۱۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

قال فبما أغويتني لأقعدن لهم صراطك المستقيمَ(16)

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و فریبکارِ انسان، رهزنِ سرشتِ مهربان و الهیِ اوست.

روشنگری:پروردگارِ مهرپرور نفسِ بدکنش را در انسان ننهاد؛ انسان دانسته از سرشتِ الهیِ خود سر برتابید. به روشنگریِ آیه‌ی ۱۱ همین سوره رجوع شود.

ثم لآتينهم من بين أيديهم ومن خلفهم وعن أيمانهم وعن شمائلهم ولا تجد أكثرهم شاكرينَ(17)

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش همواره همراه انسان است و بیشتر انسان‌ها با پیروی از آن سرشتِ مهربانِ خود را فراموش می‌کنند.

روشنگری:من بين ايديهم ومن خلفهم وعن ايمانهم وعن شمائلهم: پیش و پس و راست و چپشان، در هر کجا که باشند.

قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعينَ(18)

برداشت از آیه :پیروانِ نفسِ سرکش و نکوهیده از سرشتِ الهیِ خود دور و در رستاخیز با سرشکستگی و درد و رنج روبرو خواهند گردید.

ويا آدم اسكن أنت وزوجك الجنة فكلا من حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمينَ(19)

برداشت از آیه :ای انسان‌ها در این جهانِ زیبا زندگی‌ و برخوردار شوید، ولی از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش بپرهیزید تا ستمکار نشوید.

روشنگری:در داستان آدم و حوا هوای نفس آنان یا شیطان به طمع پادشاهی و حیات جاوید آن دو را فریب داد تا از راه مهر پروردگار مهرپرور دور شدند.

فوسوس لهما الشيطان ليبدي لهما ما ووري عنهما من سوآتهما وقال ما نهاكما ربكما عن هذه الشجرة إلا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخالدينَ(20)

برداشت از آیه :آنانکه ندایِ سرشتِ خود را نشنیده و به طمع پادشاهی و عمر جاوید فریبِ نفسِ بدکنش را می‌خورند شرمسار می‌شوند.

روشنگری:فرشته شدن آرزویی فروتر از جایگاهِ انسان است، زیرا فرشتگان بر انسان سر فرود آوردند.
به آیه‌ی ۱۲۰ سوره‌ی طه رجوع شود که پادشاهی را تصریح می‌کند.
فوسوس لهما الشیطان = انسان ندای سرشتِ خود را ناشنیده می‌گیرد و راهِ نفس را برمی‌گزیند؛ و همین بر اختیارِ او گواهی می‌دهد.
لیبدی لهما ما ووری عنهما سواتهما = آشکار شدنِ شرمگاه، کنایه از رسواییِ کردارِ بد و شرمساریِ آن است.

وقاسمهما إني لكما لمن الناصحينَ(21)

برداشت از آیه :آزمندی و خودخواهی باعث می‌شود تا مرد و زن نفسِ بدکنش و وسوسه‌گر را دوست راستین خود پندارند.

روشنگری:نفس امر کننده به بدی با مژده‌ها، بیم‌ها، سوگندها و دلایل ظاهرفریب طعمه خود را به دام می‌اندازد.

فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبينَ(22)

برداشت از آیه :انسان فریفته‌ی وسوسه‌ی نفسِ بدکنش می‌شود و شرمسار می‌گردد، با آنکه پیش از آن هشدار یافته بود که نفسِ بدکنش دشمنِ آشکارِ اوست.

قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرينَ(23)

برداشت از آیه :مرد و زن چون به سرشتِ الهیِ خویش بازگردند، از ستم پشیمان می‌شوند و ستم‌ها را با نیکوکاری می‌پوشانند.

روشنگری:ظلم = پیروی نکردن از سرشتِ الهی، که ستم به خودِ انسان است.

قال اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حينَ(24)

برداشت از آیه :ای انسان‌ها از نفسِ بد‌کنش و دشمنی با یکدیگر بپرهیزید و تا روز رستاخیز با مهربانی زندگی و از آن برخوردار شوید.

قال فيها تحيون وفيها تموتون ومنها تخرجونَ(25)

برداشت از آیه :مرگ پایانِ زندگیِ این جهان و رستاخیز آغازِ زندگیِ جاویدانِ انسان است.

يا بني آدم قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم وريشا ولباس التقوى ذلك خير ذلك من آيات الله لعلهم يذكرونَ(26)

برداشت از آیه :انسان بداند که سرشت او از نیکی است و نیکوکاری چون پوشاکی زیبا او را از شرمگین شدن در امان می‌دارد.

روشنگری:لباس در آیات ۲۶ و ۲۷ تنپوش نیست: در ۲۶ پوششِ مهربانی است و در ۲۷ پوششِ بدی.
تقوا = نیکوکاری.
ریش = نیکو کردنِ حالِ کسی و بخشیدنِ دارایی به او؛ با لباس التقوی یک معنا را می‌رسانند.
نیکی و مهربانی پوشاننده‌ی خطاست. به واژه‌ی کلیدیِ تقوا رجوع شود.

يا بني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنونَ(27)

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش همواره و در نهان، انسان را از نیکی و مهربانی دور و بسوی ستم و دشمنی فریب می‌دهد و بر ناباورمندان سروری دارد.

روشنگری:ینزع عنهما لباسهما = اگر نیکی را رها کنید، بدی جای آن را می‌گیرد.
در آیه‌ی ۲۲ سخن از آشکار شدنِ شرمگاه است و در این آیه از کندنِ لباس؛ ناسازگاری ظاهری است، چون لباس همان نیکی است که بدی را می‌پوشاند. به آیه‌ی ۱۱۴ سوره‌ی هود رجوع شود.
شیطان = کنایه از نفسِ انسان که وسوسه و شبهه در او می‌افکند، و انسان در پذیرفتن یا نپذیرفتنِ آن مختار است. به آیه‌ی ۱۲۱ سوره‌ی انعام رجوع شود که همین افکندن را به شیاطین نسبت می‌دهد.

وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمونَ(28)

برداشت از آیه :هر رسم و آیینِ ناشایستی را که از گذشتگانتان بر جای مانده، ناآگاهانه به پروردگارِ مهرپرور نسبت ندهید؛ که او به مهربانی سفارش می‌کند، نه به ستمکاری.

قل أمر ربي بالقسط وأقيموا وجوهكم عند كل مسجد وادعوه مخلصين له الدين كما بدأكم تعودونَ(29)

برداشت از آیه :اراده‌ی الهیِ ما بر دادگری استوار است؛ پس با سرشتِ نابِ خود روی به او کنیم و راه و رسمِ مهربانی را پیشه سازیم، که رستاخیزِ ما همانندِ آفرینشِ ماست.

فريقا هدى وفريقا حق عليهم الضلالة إنهم اتخذوا الشياطين أولياء من دون الله ويحسبون أنهم مهتدونَ(30)

برداشت از آیه :به درستی آنان که راه سرشتِ الهی را برگزیده اند راهیاب و آنان که راه نفسِ ستمکار را انتخاب کرده‌‍اند، گمراه‌اند، اگرچه خود را به اشتباه راهیافته بدانند.

يا بني آدم خذوا زينتكم عند كل مسجد وكلوا واشربوا ولا تسرفوا إنه لا يحب المسرفينَ(31)

برداشت از آیه :ای فرزندانِ آدم، در هر پرستشگاه با آراستگی درآیید و بخورید و بیاشامید و زیاده‌روی نکنید؛ که پروردگارِ مهرپرور زیاده‌روان را دوست نمی‌دارد.

قل من حرم زينة الله التي أخرج لعباده والطيبات من الرزق قل هي للذين آمنوا في الحياة الدنيا خالصة يوم القيامة كذلك نفصل الآيات لقوم يعلمونَ(32)

برداشت از آیه :چه کسی آراستگی و روزیِ پاکیزه را که پروردگارِ مهرپرور برای بندگانش برآورد ناروا کرده است؟ این‌ها در این جهان از آنِ باورمندان است و در رستاخیز ویژه‌ی آنان؛ و نشانه‌ها را برای دانایان روشن می‌کنم.

قل إنما حرم ربي الفواحش ما ظهر منها وما بطن والإثم والبغي بغير الحق وأن تشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا وأن تقولوا على الله ما لا تعلمونَ(33)

برداشت از آیه :ناروا تنها این است: همتاآوری و دروغ بستن بر پروردگارِ مهرپرور، بدکنشی و سرکشیِ نابجا، چه پیدا و چه پنهان.

روشنگری:همتاآوری پشتوانه‌ای ندارد (ما لم ینزل به سلطاناً). به آیه‌ی ۱۵۱ سوره‌ی آل عمران رجوع شود.

ولكل أمة أجل فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمونَ(34)

برداشت از آیه :پایانی برای زندگانی انسان ها مقرر است و اندک درنگ و شتابی در آن رخ نخواهد داد.

يا بني آدم إما يأتينكم رسل منكم يقصون عليكم آياتي فمن اتقى وأصلح فلا خوف عليهم ولا هم يحزنونَ(35)

برداشت از آیه :پیام‌آورانی از میانِ خودتان نشانه‌ها را بر شما بازمی‌گویند؛ پس هرکه نیکوکار و آشتی‌جو شد، نه بیمی بر او است و نه اندوهی.

والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدونَ(36)

برداشت از آیه :اما خودپسندان و دروغ‌انگارانِ نشانه‌های پروردگارِ مهرپرور همواره در آتشِ پشیمانی جای خواهند داشت.

فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرينَ(37)

برداشت از آیه :ستمکارتر از همه آن کس است که بر پروردگارِ مهرپرور دروغ بندد یا روشنگری‌های او را انکار کند؛ بهره‌ی خود را از کتاب می‌یابند و چون هنگامِ مرگ فرا رسد، آنچه را جز او می‌خواندند ناپدید می‌شود و خود بر ستمکاریِ خویش گواهی می‌دهند.

قال ادخلوا في أمم قد خلت من قبلكم من الجن والإنس في النار كلما دخلت أمة لعنت أختها حتى إذا اداركوا فيها جميعا قالت أخراهم لأولاهم ربنا هؤلاء أضلونا فآتهم عذابا ضعفا من النار قال لكل ضعف ولكن لا تعلمونَ(38)

برداشت از آیه :در رستاخیز دانایانِ دیوسیرت و آدمیان، گروه در پیِ گروه، رنج می‌برند و یکدیگر را سرزنش می‌کنند.

وقالت أولاهم لأخراهم فما كان لكم علينا من فضل فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبونَ(39)

برداشت از آیه :و پیشوایان به پیروان گویند که شما را بر ما برتری نبود؛ کردارِ خودتان شما را به این درد و رنج کشاند.

إن الذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها لا تفتح لهم أبواب السماء ولا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل في سم الخياط وكذلك نجزي المجرمينَ(40)

برداشت از آیه :درهای آسمان بر خودشیفتگان و دروغ‌انگارانِ نشانه‌های پروردگارِ مهرپرور گشوده نمی‌شود، و درآمدنشان به فردوسِ برین چنان است که شتر از سوراخِ سوزن بگذرد.

روشنگری:مجرمین = ستمکاران. در آیه‌ی پس از این، ظالمین جای مجرمین نشسته و موضوعِ هر دو یکی است؛ پس در این دفتر هر دو ستمکاران خوانده می‌شود.

لهم من جهنم مهاد ومن فوقهم غواش وكذلك نجزي الظالمينَ(41)

برداشت از آیه :در رستاخیز سزای ستمکاران جز این نیست که از هر سو خود را در آتش پشیمانی خواهند یافت.

والذين آمنوا وعملوا الصالحات لا نكلف نفسا إلا وسعها أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدونَ(42)

برداشت از آیه :باورمندان و نیکوکاران جاودانه در فردوسِ برین جای خواهند داشت و بر هیچ‌کس جز به اندازه‌ی توانش باری نهاده نگردد.

ونزعنا ما في صدورهم من غل تجري من تحتهم الأنهار وقالوا الحمد لله الذي هدانا لهذا وما كنا لنهتدي لولا أن هدانا الله لقد جاءت رسل ربنا بالحق ونودوا أن تلكم الجنة أورثتموها بما كنتم تعملونَ(43)

برداشت از آیه :باورمندان و نیکوکاران با دل هایی سرشار از آرامش و به پاس کردارشان در جهان، فردوس زیبا را از آن خود نموده و پروردگار مهرپرور را به خاطر پیامبران و رهنمود هایشان ستایش ها می کنند.
باورمندان و نیکوکاران با دل‌هایی پاک از کینه، فردوس را به پاسِ کردارِ خود پسافکند می‌یابند و می‌گویند اگر رهنمونیِ او نبود راه نمی‌یافتیم.

ونادى أصحاب الجنة أصحاب النار أن قد وجدنا ما وعدنا ربنا حقا فهل وجدتم ما وعد ربكم حقا قالوا نعم فأذن مؤذن بينهم أن لعنة الله على الظالمينَ(44)

برداشت از آیه :بهشتیان دوزخیان را آواز می‌دهند که ما نویدِ پروردگارِ خود را راست یافتیم، آیا شما نیز یافتید؟ گویند بله. آنگاه آوازدهنده‌ای میانشان بانگ می‌زند که دوری از مهر بر ستمکاران است.

روشنگری:مؤذن = آوازدهنده، هم‌ریشه با اذن.
لعنت = دور شدن از مهرِ پروردگار. به آیه‌ی ۱۵۹ سوره‌ی بقره رجوع شود.

الذين يصدون عن سبيل الله ويبغونها عوجا وهم بالآخرة كافرونَ(45)

برداشت از آیه :هم آنان که در جهان رستاخیز را دروغ انگاشته و دیگران را با پندارهای نابجای خود از راهِ مهرِ پروردگارِ مهرپرور بازمی‌داشتند.

وبينهما حجاب وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم ونادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها وهم يطمعونَ(46)

برداشت از آیه :در رستاخیز میانِ مهربانان و ستمکاران پرده‌ای است، و کسانی بر بلندی‌ها هر دو گروه را از نشانه‌هایشان می‌شناسند؛ خود هنوز درنیامده‌اند و امید دارند، و بر بهشتیان درود می‌فرستند.

روشنگری:اعراف = بلندی‌های میانِ دو گروه. مردانِ اعراف هر دو سو را از نشانه‌هایشان می‌شناسند، خود هنوز درنیامده‌اند و امید دارند.

وإذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربنا لا تجعلنا مع القوم الظالمينَ(47)

برداشت از آیه :و چون نگاه آنان بر دوزخیان افتد از پروردگارشان دوری از آنان را آرزو می کنند.

ونادى أصحاب الأعراف رجالا يعرفونهم بسيماهم قالوا ما أغنى عنكم جمعكم وما كنتم تستكبرونَ(48)

برداشت از آیه :و به ستمکارانی که می‌شناسند خواهند گفت می‌بینیم که مال‌اندوزی و خودشیفتگیِ شما در جهان، امروز به کارتان نیامده است.

أهؤلاء الذين أقسمتم لا ينالهم الله برحمة ادخلوا الجنة لا خوف عليكم ولا أنتم تحزنونَ(49)

برداشت از آیه :ای ستمکاران، آیا اینان همان کسان نیستند که سوگند می‌خوردید مهرِ پروردگار به آنان نمی‌رسد؟ بی‌بیم و بی‌اندوه به فردوس درآمدند.

ونادى أصحاب النار أصحاب الجنة أن أفيضوا علينا من الماء أو مما رزقكم الله قالوا إن الله حرمهما على الكافرينَ(50)

برداشت از آیه :در رستاخیز ستمکاران با دیدنِ شادی و روزیِ نیکوکاران از ستمکاریِ خویش دوچندان رنجور می‌شوند.

الذين اتخذوا دينهم لهوا ولعبا وغرتهم الحياة الدنيا فاليوم ننساهم كما نسوا لقاء يومهم هذا وما كانوا بآياتنا يجحدونَ(51)

برداشت از آیه :ستمکارانی که راه و رسمِ خود را بازیچه گرفتند و فریفته‌ی این جهان شدند، رستاخیز را از یاد بردند؛ و امروز همان فراموشی به آنان بازمی‌گردد.

روشنگری:دین = راه و رسم. به واژه‌ی کلیدیِ دین رجوع شود.

ولقد جئناهم بكتاب فصلناه على علم هدى ورحمة لقوم يؤمنونَ(52)

برداشت از آیه :قرآن را با آگاهی روشن و جدا جدا آوردم؛ رهنمون و مهری برای باورمندان.

هل ينظرون إلا تأويله يوم يأتي تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا أو نرد فنعمل غير الذي كنا نعمل قد خسروا أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترونَ(53)

برداشت از آیه :آنان که پیام را از یاد بردند، چون فرجامش را ببینند می‌گویند پیام‌آوران راست گفتند؛ آیا پادرمیان یا راهِ بازگشتی هست؟ به خود زیان زده‌اند و پندارهایشان نقش بر آب شده است.

إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يغشي الليل النهار يطلبه حثيثا والشمس والقمر والنجوم مسخرات بأمره ألا له الخلق والأمر تبارك الله رب العالمينَ(54)

برداشت از آیه :فرخنده باد پروردگارِ جهانیان، آفریننده‌ی هستی، که افلاک را در گردشی زیبا و بسامان روان داشت؛ و آفرینش و فرمان، هر دو، از آنِ اوست.

روشنگری:في ستة أيام = در زمانی اندک.
ثم استوى على العرش = افلاک استقرار یافت.
يغشي الليل النهار = تاریکی را با نور بپوشاند.
يطلبه حثيثا = با گرانشی شتابناک.
مسخراتٍ بأمرِه = به فرمانِ او روانند.
له الخلق والأمر = صاحب اختیار جهان.

ادعوا ربكم تضرعا وخفية إنه لا يحب المعتدينَ(55)

برداشت از آیه :پروردگارِ خویش را فروتنانه و در خلوتِ دل بخوانید، که او گزافکاران را دوست نمی‌دارد.

ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمت الله قريب من المحسنينَ(56)

برداشت از آیه :زمینِ سامان‌یافته را تباه نکنید و او را با بیم و امید بخوانید، که مهرِ او به نیکوکاران نزدیک است.

وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرونَ(57)

برداشت از آیه :بادها مژده‌رسانِ مهرِ پروردگارند و ابرِ گران بر زمینِ مرده می‌بارد تا سبز و شکوفا گردد؛ برخاستنِ مردگان نیز چنین است.

والبلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه والذي خبث لا يخرج إلا نكدا كذلك نصرف الآيات لقوم يشكرونَ(58)

برداشت از آیه :مردمان سپاسگزار می‌دانند که بر سامانِ نهاده‌ی هستی، سرشتِ الهی مانند نسیم و باران زاینده است و نفسِ بدکنش مانند بادِ سوزان و شوره‌زار سترون.

روشنگری:البلد الطیب و الذی خبث: زمینِ پاک و زمینِ شوره، که در برداشت به سرشتِ الهی و نفسِ بدکنش برگردانده شده‌اند.
نکد: اندک و بی‌بر.
نقشِ اذن در این آیه آن است که رویشِ زمین بر قانونِ خودِ طبیعت روی می‌دهد؛ روشن‌ترین نمونه‌ی اذن به معنای سامان، نه اجازه‌ی موردی. همین را آیه‌ی ۲۵ سوره‌ی ابراهیم با قیدِ کل حین می‌آورد.
به آیه‌ی ۵۷ همین سوره رجوع شود که جفتِ این آیه است و باد و باران و زمینِ مرده را می‌آورد.
به واژه‌ی کلیدیِ اذن رجوع شود.

لقد أرسلنا نوحا إلى قومه فقال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره إني أخاف عليكم عذاب يوم عظيمَ(59)

برداشت از آیه :نوح به مردمانش گفت تنها راهِ مهرِ پروردگار را پیروی کنید؛ که بر شما از رنجِ روزی بزرگ بیمناکم.

قال الملأ من قومه إنا لنراك في ضلال مبينَ(60)

برداشت از آیه :و سرکردگانِ مردمش گفتند تو را در گمراهیِ آشکار می‌بینیم.

قال يا قوم ليس بي ضلالة ولكني رسول من رب العالمينَ(61)

برداشت از آیه :گفت ای مردمِ من، گمراه نیستم، بلکه پیام‌آورِ پروردگارِ جهانیانم.

أبلغكم رسالات ربي وأنصح لكم وأعلم من الله ما لا تعلمونَ(62)

برداشت از آیه :پیام‌های پروردگارم را به شما می‌رسانم و اندرزتان می‌دهم، و از او چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید.

أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم ولتتقوا ولعلكم ترحمونَ(63)

برداشت از آیه :آیا شگفت دارید که یادآوریِ پروردگارتان بر مردی از میانِ خودتان آمد تا بیمتان دهد و نیکوکار شوید و در مهر درآیید؟

فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمينَ(64)

برداشت از آیه :دروغش انگاشتند؛ پس او و همراهانش در کشتی رهیدند و آن کوردلان که نشانه‌ها را دروغ انگاشتند در آب فرو رفتند.

وإلى عاد أخاهم هودا قال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره أفلا تتقونَ(65)

برداشت از آیه :و هود، برادرِ قومِ عاد، گفت تنها راهِ مهرِ پروردگار را پیروی کنید؛ آیا نیکوکار نمی‌شوید؟

قال الملأ الذين كفروا من قومه إنا لنراك في سفاهة وإنا لنظنك من الكاذبينَ(66)

برداشت از آیه :سرکردگانِ ستمکارِ مردمش گفتند تو را نابخرد می‌بینیم و دروغگو می‌پنداریم.

قال يا قوم ليس بي سفاهة ولكني رسول من رب العالمينَ(67)

برداشت از آیه :گفت ای مردمِ من، نابخرد نیستم، بلکه پیام‌آورِ پروردگارِ جهانیانم.

أبلغكم رسالات ربي وأنا لكم ناصح أمينَ(68)

برداشت از آیه :پیام‌های پروردگارم را به شما می‌رسانم و اندرزگویی امینم.

أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطة فاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحونَ(69)

برداشت از آیه :آیا شگفت دارید که یادآوریِ پروردگارتان بر مردی از میانِ خودتان آمد تا بیمتان دهد؟ به یاد آرید که پس از مردمِ نوح جانشین شدید و در آفرینش توانی فزون‌تر یافتید؛ پس دهش‌های او را یاد کنید تا رستگار شوید.

قالوا أجئتنا لنعبد الله وحده ونذر ما كان يعبد آباؤنا فأتنا بما تعدنا إن كنت من الصادقينَ(70)

برداشت از آیه :گفتند آیا آمده‌ای تا تنها پروردگارِ یگانه را پیروی کنیم و راهِ پدرانمان را وانهیم؟ اگر راست می‌گویی آن را که نویدمان می‌دهی بیاور.

قال قد وقع عليكم من ربكم رجس وغضب أتجادلونني في أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما نزل الله بها من سلطان فانتظروا إني معكم من المنتظرينَ(71)

برداشت از آیه :هود گفت پلیدی و خشم بر شما نشست؛ آیا با من بر سرِ نام‌هایی ستیز می‌کنید که خود و پدرانتان ساخته‌اید و هیچ پشتوانه‌ای ندارند؟ پس چشم به راه باشید، که من نیز چشم به راهم.

فأنجيناه والذين معه برحمة منا وقطعنا دابر الذين كذبوا بآياتنا وما كانوا مؤمنينَ(72)

برداشت از آیه :پس او و همراهانش به مهرِ پروردگار رهیدند و ریشه‌ی آنان که نشانه‌ها را دروغ انگاشتند و باور نیاوردند بریده شد.

وإلى ثمود أخاهم صالحا قال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليمَ(73)

برداشت از آیه :و صالح، برادرِ قومِ ثمود، گفت تنها راهِ مهرِ پروردگار را پیروی کنید؛ نشانه‌ای روشن از او برایتان آمد: این شتر نشانه‌ی شماست، بگذارید در زمینِ پروردگار بچرد و آزارش ندهید که رنجی دردناک شما را فرا می‌گیرد.

واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدينَ(74)

برداشت از آیه :به یاد آرید که پس از عاد جانشین شدید و در زمین جای گرفتید، از دشت‌هایش کاخ می‌سازید و از کوه‌ها خانه می‌تراشید؛ پس دهش‌های او را یاد کنید و در زمین تبه‌کاری نکنید.

قال الملأ الذين استكبروا من قومه للذين استضعفوا لمن آمن منهم أتعلمون أن صالحا مرسل من ربه قالوا إنا بما أرسل به مؤمنونَ(75)

برداشت از آیه :سرکردگانِ خودپسند به فرودستانِ باورمند گفتند آیا می‌دانید صالح از سویِ پروردگارش فرستاده شده؟ گفتند ما به آنچه او آورده باور داریم.

قال الذين استكبروا إنا بالذي آمنتم به كافرونَ(76)

برداشت از آیه :خودپسندان گفتند ما به آنچه شما باور آوردید ناباوریم.

فعقروا الناقة وعتوا عن أمر ربهم وقالوا يا صالح ائتنا بما تعدنا إن كنت من المرسلينَ(77)

برداشت از آیه :شتر را پی کردند و از فرمانِ پروردگار سرکشیدند و گفتند ای صالح، اگر از فرستادگانی، آنچه نویدمان می‌دهی بیاور.

فأخذتهم الرجفة فأصبحوا في دارهم جاثمينَ(78)

برداشت از آیه :پس لرزه‌ای آنان را فرو گرفت و در خانه‌هایشان از پای درآمدند.

فتولى عنهم وقال يا قوم لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحينَ(79)

برداشت از آیه :پس روی برتافت و گفت ای مردم، پیامِ پروردگارم را به شما رساندم و اندرزتان دادم، ولی شما اندرزگویان را دوست نمی‌دارید.

ولوطا إذ قال لقومه أتأتون الفاحشة ما سبقكم بها من أحد من العالمينَ(80)

برداشت از آیه :و لوط به مردمانش گفت آیا به کارِ زشتی دست می‌زنید که هیچ‌کس در جهان پیش از شما نکرده است؟

إنكم لتأتون الرجال شهوة من دون النساء بل أنتم قوم مسرفونَ(81)

برداشت از آیه :به مردان روی می‌آورید و زنان را وامی‌گذارید؛ شما مردمی از حد گذرنده‌اید.

وما كان جواب قومه إلا أن قالوا أخرجوهم من قريتكم إنهم أناس يتطهرونَ(82)

برداشت از آیه :و پاسخِ مردمش جز این نبود که گفتند آنان را از شهرِ خود بیرون کنید، که مردمی پاک‌دامن‌اند.

روشنگری:این سخن به ریشخند گفته شد: پاک‌دامنی را بهانه‌ی بیرون راندن کردند.

فأنجيناه وأهله إلا امرأته كانت من الغابرينَ(83)

برداشت از آیه :پس او و خانواده‌اش رهیدند، جز همسرش که از بازماندگان بود.

وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمينَ(84)

برداشت از آیه :و بارانی بر آنان فرو ریخت؛ بنگر که فرجامِ ستمکاران چه شد.

وإلى مدين أخاهم شعيبا قال يا قوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم فأوفوا الكيل والميزان ولا تبخسوا الناس أشياءهم ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها ذلكم خير لكم إن كنتم مؤمنينَ(85)

برداشت از آیه :و شعیب، برادرِ مردمِ مدین، گفت تنها راهِ مهرِ پروردگار را پیروی کنید؛ نشانه‌ای روشن از او برایتان آمد. پیمانه و ترازو را تمام دهید و از حقِ مردم مکاهید و زمینِ سامان‌یافته را تباه نکنید؛ اگر باورمندید، این برایتان بهتر است.

ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم وانظروا كيف كان عاقبة المفسدينَ(86)

برداشت از آیه :و بر سرِ هر راه به کمین منشینید و بیم مدهید و باورمندان را از راهِ مهر بازمدارید و آن را کژ مخواهید؛ به یاد آرید که اندک بودید و بسیارتان کرد، و بنگرید که فرجامِ تبه‌کاران چه شد.

وإن كان طائفة منكم آمنوا بالذي أرسلت به وطائفة لم يؤمنوا فاصبروا حتى يحكم الله بيننا وهو خير الحاكمينَ(87)

برداشت از آیه :و اگر گروهی از شما به آنچه آوردم باور آوردند و گروهی نه، شکیبا باشید تا پروردگار میانِ ما داوری کند، که او بهترین داوران است.

قال الملأ الذين استكبروا من قومه لنخرجنك يا شعيب والذين آمنوا معك من قريتنا أو لتعودن في ملتنا قال أولو كنا كارهينَ(88)

برداشت از آیه :سرکردگانِ خودپسند گفتند ای شعیب، تو و همراهانت را از شهرِ خود بیرون می‌کنیم، مگر به راه و رسمِ ما بازگردید. گفت حتی اگر ناخواه باشیم؟

قد افترينا على الله كذبا إن عدنا في ملتكم بعد إذ نجانا الله منها وما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء الله ربنا وسع ربنا كل شيء علما على الله توكلنا ربنا افتح بيننا وبين قومنا بالحق وأنت خير الفاتحينَ(89)

برداشت از آیه :اگر پس از آنکه پروردگار ما را از آن رهانید به راه و رسمِ شما بازگردیم، بر او دروغ بسته‌ایم؛ و بازگشتی نیست مگر او بخواهد. دانشِ پروردگارِ ما بر همه چیز گسترده است و بر او پشتگرمیم؛ پروردگارا، میانِ ما و مردمانِ ما به حق بگشا، که تو بهترین گشایشگری.

وقال الملأ الذين كفروا من قومه لئن اتبعتم شعيبا إنكم إذا لخاسرونَ(90)

برداشت از آیه :و سرکردگانِ ستمکار گفتند اگر از شعیب پیروی کنید، زیان‌کار خواهید بود.

فأخذتهم الرجفة فأصبحوا في دارهم جاثمينَ(91)

برداشت از آیه :پس لرزه‌ای آنان را فرو گرفت و در خانه‌هایشان از پای درآمدند.

الذين كذبوا شعيبا كأن لم يغنوا فيها الذين كذبوا شعيبا كانوا هم الخاسرينَ(92)

برداشت از آیه :آنان که شعیب را دروغ انگاشتند، چنان شدند که گویی هرگز در آن دیار نبودند؛ و خود زیان‌کار بودند.

فتولى عنهم وقال يا قوم لقد أبلغتكم رسالات ربي ونصحت لكم فكيف آسى على قوم كافرينَ(93)

برداشت از آیه :پس روی برتافت و گفت ای مردم، پیام‌های پروردگارم را به شما رساندم و اندرزتان دادم؛ پس چگونه بر مردمی ستمکار دریغ خورم؟

وما أرسلنا في قرية من نبي إلا أخذنا أهلها بالبأساء والضراء لعلهم يضرعونَ(94)

برداشت از آیه :هیچ پیام‌آوری در شهری نیامد مگر آنکه مردمش به سختی و رنج افتادند تا به زاری آیند.

ثم بدلنا مكان السيئة الحسنة حتى عفوا وقالوا قد مس آباءنا الضراء والسراء فأخذناهم بغتة وهم لا يشعرونَ(95)

برداشت از آیه :آنگاه سختی به آسایش بدل شد و فراخ‌حال شدند و گفتند پدرانِ ما را نیز رنج و خوشی رسیده بود؛ پس ناگاه و بی‌خبر گرفته شدند.

ولو أن أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض ولكن كذبوا فأخذناهم بما كانوا يكسبونَ(96)

برداشت از آیه :اگر مردمِ شهرها باور می‌آوردند و نیکوکار می‌شدند، برکت‌های آسمان و زمین بر آنان گشوده می‌شد؛ ولی دروغ انگاشتند و به کردارِ خود گرفتار شدند.

أفأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا بياتا وهم نائمونَ(97)

برداشت از آیه :آیا مردمِ شهرها آسوده‌اند از آنکه رنج شبانه و در خواب به آنان رسد؟

أوأمن أهل القرى أن يأتيهم بأسنا ضحى وهم يلعبونَ(98)

برداشت از آیه :یا آسوده‌اند از آنکه در روشناییِ روز و در سرگرمیِ خود به آنان رسد؟

أفأمنوا مكر الله فلا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرونَ(99)

برداشت از آیه :آیا از تدبیرِ نادیده‌ی پروردگار آسوده‌اند؟ جز زیان‌کاران کسی از آن آسوده نیست.

أولم يهد للذين يرثون الأرض من بعد أهلها أن لو نشاء أصبناهم بذنوبهم ونطبع على قلوبهم فهم لا يسمعونَ(100)

برداشت از آیه :آیا برای آنان که زمین را پس از مردمانش پسافکند می‌برند روشن نشد که اگر بخواهیم به خطاهایشان گرفتارشان می‌کنیم و بر دل‌هایشان مهر می‌نهیم تا نشنوند؟

تلك القرى نقص عليك من أنبائها ولقد جاءتهم رسلهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل كذلك يطبع الله على قلوب الكافرينَ(101)

برداشت از آیه :داستانِ آن شهرها را بازمی‌گویم: پیام‌آورانشان با نشانه‌های روشن آمدند و آنان به آنچه از پیش دروغ انگاشته بودند باور نیاوردند؛ بر دلِ ستمکار این‌چنین مهر می‌نشیند.

وما وجدنا لأكثرهم من عهد وإن وجدنا أكثرهم لفاسقينَ(102)

برداشت از آیه :و بیشتر آنان را سست پیمان و کژ اندیش یافتیم.

روشنگری:عهد = پیمانِ الست. به آیه‌ی ۱۷۲ همین سوره رجوع شود.

ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فظلموا بها فانظر كيف كان عاقبة المفسدينَ(103)

برداشت از آیه :و باز بنگرید به داستان روشنگری های موسی بر پادشاه و درباریان بدکار و ستمکار مصر که چگونه به پایان آمد.

وقال موسى يا فرعون إني رسول من رب العالمينَ(104)

برداشت از آیه :موسی گفت ای فرعون، من پیام‌آورِ پروردگارِ جهانیانم.

حقيق على أن لا أقول على الله إلا الحق قد جئتكم ببينة من ربكم فأرسل معي بني إسرائيلَ(105)

برداشت از آیه :بر من است که بر پروردگار جز راست نگویم؛ نشانه‌ای روشن از او برایتان آوردم، پس فرزندانِ یعقوب را با من بفرست.

قال إن كنت جئت بآية فأت بها إن كنت من الصادقينَ(106)

برداشت از آیه :گفت اگر نشانه‌ای آورده‌ای، اگر راست می‌گویی آن را بیاور.

فألقى عصاه فإذا هي ثعبان مبينَ(107)

برداشت از آیه :موسی چوبدستِ خود بیفکند و ناگاه ماری آشکار شد.

روشنگری:به تعریفِ انسان در پیشگفتار رجوع شود: انسانِ احسنِ تقویم، آموخته‌ی اسماء و جانشین، که نیروهای هستی در خدمتِ اویند.

ونزع يده فإذا هي بيضاء للناظرينَ(108)

برداشت از آیه :و چون دستش را بیرون آورد، در چشمِ بینندگان سپید و درخشان بود.

روشنگری:یده: دستش

قال الملأ من قوم فرعون إن هذا لساحر عليمَ(109)

برداشت از آیه :سرکردگانِ دربارِ فرعون گفتند این افسونگری داناست.

يريد أن يخرجكم من أرضكم فماذا تأمرونَ(110)

برداشت از آیه :می‌خواهد شما را از سرزمینتان بیرون کند؛ پس چه فرمان می‌دهید؟

قالوا أرجه وأخاه وأرسل في المدائن حاشرينَ(111)

برداشت از آیه :گفتند او و برادرش را بازدار و گردآورندگان را به شهرها بفرست تا هر افسونگرِ دانا را نزدِ تو آورند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۱۱ و ۱۱۲ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

يأتوك بكل ساحر عليمَ(112)

برداشت از آیه :گفتند او و برادرش را بازدار و گردآورندگان را به شهرها بفرست تا هر افسونگرِ دانا را نزدِ تو آورند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۱۱ و ۱۱۲ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

وجاء السحرة فرعون قالوا إن لنا لأجرا إن كنا نحن الغالبينَ(113)

برداشت از آیه :و افسونگران نزدِ فرعون آمدند و گفتند اگر پیروز شویم پاداشی هست؟

قال نعم وإنكم لمن المقربينَ(114)

برداشت از آیه :گفت آری، و از نزدیکان خواهید بود.

قالوا يا موسى إما أن تلقي وإما أن نكون نحن الملقينَ(115)

برداشت از آیه :گفتند ای موسی، یا تو بیفکن یا ما بیفکنیم.

قال ألقوا فلما ألقوا سحروا أعين الناس واسترهبوهم وجاءوا بسحر عظيمَ(116)

برداشت از آیه :گفت شما بیفکنید؛ و چون افکندند، چشمِ مردم را افسون کردند و به هراسشان افکندند و افسونی سترگ آوردند.

وأوحينا إلى موسى أن ألق عصاك فإذا هي تلقف ما يأفكونَ(117)

برداشت از آیه :و به موسی وحی شد که چوبدستِ خود بیفکن؛ و ناگاه آنچه را به دروغ ساخته بودند فرو بلعید.

روشنگری:وحی = رسیدنِ پیام از سرشتِ الهی. به واژه‌ی کلیدیِ وحی رجوع شود.

فوقع الحق وبطل ما كانوا يعملونَ(118)

برداشت از آیه :پس حق آشکار شد و آنچه می‌کردند نقش بر آب گشت.

فغلبوا هنالك وانقلبوا صاغرينَ(119)

برداشت از آیه :در آنجا شکست خوردند و خوار بازگشتند.

وألقي السحرة ساجدينَ(120)

برداشت از آیه :و افسونگران به سجده درافتادند.

قالوا آمنا برب العالمينَ(121)

برداشت از آیه :گفتند به پروردگارِ جهانیان باور آوردیم، پروردگارِ موسی و هارون.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۲۱ و ۱۲۲ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

رب موسى وهارونَ(122)

برداشت از آیه :گفتند به پروردگارِ جهانیان باور آوردیم، پروردگارِ موسی و هارون.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۲۱ و ۱۲۲ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

قال فرعون آمنتم به قبل أن آذن لكم إن هذا لمكر مكرتموه في المدينة لتخرجوا منها أهلها فسوف تعلمونَ(123)

برداشت از آیه :فرعون گفت پیش از آنکه اجازه دهم باور آوردید؟ این ترفندی است که در شهر ساخته‌اید تا مردمش را بیرون کنید؛ به زودی خواهید دانست.

لأقطعن أيديكم وأرجلكم من خلاف ثم لأصلبنكم أجمعينَ(124)

برداشت از آیه :دست و پایتان را از دو سو خواهم برید و همگی‌تان را به دار خواهم کشید.

روشنگری:این تهدیدِ فرعون است، و همین سخن سه بار از زبانِ او آمده: همین آیه، آیه‌ی ۷۱ سوره‌ی طه و آیه‌ی ۴۹ سوره‌ی شعراء.

قالوا إنا إلى ربنا منقلبونَ(125)

برداشت از آیه :گفتند ما به سویِ پروردگارِ خود بازمی‌گردیم.

وما تنقم منا إلا أن آمنا بآيات ربنا لما جاءتنا ربنا أفرغ علينا صبرا وتوفنا مسلمينَ(126)

برداشت از آیه :و کینه‌ی تو از ما تنها برای آن است که به نشانه‌های پروردگارمان باور آوردیم؛ پروردگارا، شکیبایی بر ما فرو ریز و ما را تسلیم بمیران.

وقال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى وقومه ليفسدوا في الأرض ويذرك وآلهتك قال سنقتل أبناءهم ونستحيي نساءهم وإنا فوقهم قاهرونَ(127)

برداشت از آیه :درباریان گفتند آیا موسی و قومش را وامی‌گذاری تا در زمین تباهی کنند و تو و خدایانت را رها کنند؟ گفت پسرانشان را می‌کشیم و زنانشان را زنده می‌گذاریم، که ما بر آنان چیره‌ایم.

قال موسى لقومه استعينوا بالله واصبروا إن الأرض لله يورثها من يشاء من عباده والعاقبة للمتقينَ(128)

برداشت از آیه :موسی به قومش گفت از پروردگار یاری بخواهید و شکیبا باشید؛ زمین از آنِ اوست و به هر کس از بندگانش بخواهد پسافکند می‌دهد، و فرجامِ نیک از آنِ نیکوکاران است.

قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا ومن بعد ما جئتنا قال عسى ربكم أن يهلك عدوكم ويستخلفكم في الأرض فينظر كيف تعملونَ(129)

برداشت از آیه :گفتند پیش از آمدنت آزار دیدیم و پس از آمدنت نیز. گفت امید است پروردگارتان دشمنتان را نابود کند و شما را در زمین جانشین سازد، تا بنگرد چه می‌کنید.

ولقد أخذنا آل فرعون بالسنين ونقص من الثمرات لعلهم يذكرونَ(130)

برداشت از آیه :و فرعونیان را به خشکسالی و کاستیِ محصول گرفتار کردیم تا پند گیرند.

فإذا جاءتهم الحسنة قالوا لنا هذه وإن تصبهم سيئة يطيروا بموسى ومن معه ألا إنما طائرهم عند الله ولكن أكثرهم لا يعلمونَ(131)

برداشت از آیه :خوبی را از آنِ خود می‌شمردند و بدی را به موسی و همراهانش می‌بستند؛ حال آنکه سرنوشتِ هر کس در گروِ کردارش است و بیشترشان نمی‌دانستند.

وقالوا مهما تأتنا به من آية لتسحرنا بها فما نحن لك بمؤمنينَ(132)

برداشت از آیه :و گفتند هر نشانه‌ای بیاوری تا ما را با آن افسون کنی، به تو باور نخواهیم آورد.

فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل والضفادع والدم آيات مفصلات فاستكبروا وكانوا قوما مجرمينَ(133)

برداشت از آیه :نشانه‌های پیاپی آمد، توفان و ملخ و شپش و غوک و خون؛ و آنان سر فرود نیاوردند و بر ستم ماندند.

ولما وقع عليهم الرجز قالوا يا موسى ادع لنا ربك بما عهد عندك لئن كشفت عنا الرجز لنؤمنن لك ولنرسلن معك بني إسرائيلَ(134)

برداشت از آیه :در رنج از موسی رهایی می‌خواستند و پیمان می‌بستند که باور آورند و فرزندانِ یعقوب را رها کنند؛ و چون رنج برداشته می‌شد پیمان می‌شکستند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۳۴ و ۱۳۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

فلما كشفنا عنهم الرجز إلى أجل هم بالغوه إذا هم ينكثونَ(135)

برداشت از آیه :در رنج از موسی رهایی می‌خواستند و پیمان می‌بستند که باور آورند و فرزندانِ یعقوب را رها کنند؛ و چون رنج برداشته می‌شد پیمان می‌شکستند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۳۴ و ۱۳۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلينَ(136)

برداشت از آیه :سرانجام سزای خویش را یافتند و در دریا فرو رفتند، چرا که نشانه‌ها را دروغ انگاشتند و از آنها رو گرداندند.

وأورثنا القوم الذين كانوا يستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التي باركنا فيها وتمت كلمت ربك الحسنى على بني إسرائيل بما صبروا ودمرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشونَ(137)

برداشت از آیه :زمینِ پربرکت از خاور تا باختر به زیردستان رسید و ساخته‌های فرعون ویران شد؛ وعده‌ی نیکوی پروردگارت به پاسِ شکیباییِ آنان به انجام رسید.

وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتوا على قوم يعكفون على أصنام لهم قالوا يا موسى اجعل لنا إلها كما لهم آلهة قال إنكم قوم تجهلونَ(138)

برداشت از آیه :تازه از دریا رسته بودند که بر بت‌پرستان گذشتند و از موسی خدایی همانندِ خدایانِ آنان خواستند؛ گفت شما مردمی نادانید.

إن هؤلاء متبر ما هم فيه وباطل ما كانوا يعملونَ(139)

برداشت از آیه :کارِ این بت‌پرستان نابودشدنی است و کردارشان بر باد.

قال أغير الله أبغيكم إلها وهو فضلكم على العالمينَ(140)

برداشت از آیه :گفت آیا جز پروردگارِ مهرپرور خدایی برایتان بجویم، حال آنکه برتریِ شما بر جهانیان از اوست؟

وإذ أنجيناكم من آل فرعون يسومونكم سوء العذاب يقتلون أبناءكم ويستحيون نساءكم وفي ذلكم بلاء من ربكم عظيمَ(141)

برداشت از آیه :و به یاد آرید رهاییِ خود را از فرعونیان که سخت‌ترین شکنجه بر شما روا می‌داشتند، پسرانتان را می‌کشتند و زنانتان را زنده می‌گذاشتند؛ و در آن رهایی آزمونی بزرگ بود.

روشنگری:عذاب در این آیه شکنجه‌ی انسان بر انسان است.

وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلح ولا تتبع سبيل المفسدينَ(142)

برداشت از آیه :موسی سی شب وعده گذاشت و به چهل شب کامل شد، و پیش از رفتن به برادرش هارون گفت در میانِ قومم جانشینم باش، به نیکی سامانشان ده و راهِ تبه‌کاران را پیروی مکن.

ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنينَ(143)

برداشت از آیه :موسی دیدار را آرزو کرد و دانست که نخواهد توانست؛ کوه در برابرِ پرتوِ آن فرو ریخت و او دریافت که تنِ این جهانی تاب نمی‌آورد؛ پس از آن آرزو بازگشت و گفت پاکی از آنِ توست و من نخستین باورمندم.

قال يا موسى إني اصطفيتك على الناس برسالاتي وبكلامي فخذ ما آتيتك وكن من الشاكرينَ(144)

برداشت از آیه :موسی برگزیدگیِ خود را دریافت کرد؛ پس آنچه را یافت استوار برگرفت و پروردگارش را سپاس گزارد.

وكتبنا له في الألواح من كل شيء موعظة وتفصيلا لكل شيء فخذها بقوة وأمر قومك يأخذوا بأحسنها سأريكم دار الفاسقينَ(145)

برداشت از آیه :لوح‌هایی برگرفت سرشار از اندرز و روشنگری، تا خود بر آن استوار بماند و قومش نیکوترینش را برگیرند؛ و سرانجامِ بدکاران آشکار خواهد شد.

سأصرف عن آياتي الذين يتكبرون في الأرض بغير الحق وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ذلك بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلينَ(146)

برداشت از آیه :خودخواهانِ ناباور، با آنکه همه‌ی روشنگری‌ها را می‌بینند، آنها را دروغ می‌انگارند و به جای راهِ مهر و بالندگی، راهِ ستم را برمی‌گزینند.

والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملونَ(147)

برداشت از آیه :و آنان که نشانه‌ها و دیدارِ رستاخیز را دروغ انگاشتند، کردارشان بر باد است؛ و جز به آنچه کردند سزا نمی‌بینند.

واتخذ قوم موسى من بعده من حليهم عجلا جسدا له خوار ألم يروا أنه لا يكلمهم ولا يهديهم سبيلا اتخذوه وكانوا ظالمينَ(148)

برداشت از آیه :و قومِ موسی در نبودِ او از زیورهای خود گوساله‌ای ساختند که بانگی داشت؛ می‌دیدند که نه سخن می‌گوید و نه راهی می‌نماید، و باز آن را گرفتند و ستم کردند.

ولما سقط في أيديهم ورأوا أنهم قد ضلوا قالوا لئن لم يرحمنا ربنا ويغفر لنا لنكونن من الخاسرينَ(149)

برداشت از آیه :و چون پشیمانی به دلشان افتاد و دیدند که گمراه شده‌اند، گفتند اگر با نیکی و مهرورزی خطاهایمان را نپوشانیم زیان‌کار خواهیم بود.

ولما رجع موسى إلى قومه غضبان أسفا قال بئسما خلفتموني من بعدي أعجلتم أمر ربكم وألقى الألواح وأخذ برأس أخيه يجره إليه قال ابن أم إن القوم استضعفوني وكادوا يقتلونني فلا تشمت بي الأعداء ولا تجعلني مع القوم الظالمينَ(150)

برداشت از آیه :موسی خشمگین و اندوهگین بازگشت و گفت پس از من چه بد جانشینی کردید، آیا بر فرمانِ من شتاب کردید؟ لوح‌ها را افکند و سرِ برادرش را گرفت و به سویِ خود کشید؛ هارون گفت ای پسرِ مادرم، این مردم مرا ناتوان شمردند و نزدیک بود بکشندم، پس دشمنان را به من شاد مکن و مرا در شمارِ ستمکاران مگذار.

قال رب اغفر لي ولأخي وأدخلنا في رحمتك وأنت أرحم الراحمينَ(151)

برداشت از آیه :موسی آرزو کرد که خود و برادرش خطاهاشان را با نیکی بپوشانند و در مهرِ پروردگار بمانند، که او مهربان‌ترینِ مهربانان است.

إن الذين اتخذوا العجل سينالهم غضب من ربهم وذلة في الحياة الدنيا وكذلك نجزي المفترينَ(152)

برداشت از آیه :آنان که گوساله را برگرفتند، در این جهان به خشم و خواری دچار شدند؛ سزای دروغ‌بافان چنین است.

والذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها وآمنوا إن ربك من بعدها لغفور رحيمَ(153)

برداشت از آیه :و آنان که بدی کردند و سپس پشیمان شدند و باور آوردند، خطاشان پوشیده می‌شود؛ که پروردگارِ مهرپرور خطاپوش و مهربان است.

روشنگری:غفران = پوشاندنِ خطا با کردارِ نیک. به واژه‌ی کلیدیِ غفران رجوع شود.

ولما سكت عن موسى الغضب أخذ الألواح وفي نسختها هدى ورحمة للذين هم لربهم يرهبونَ(154)

برداشت از آیه :و چون خشمِ موسی فرو نشست، لوح‌ها را برگرفت که در آن رهنمون و مهری بود برای آنان‌که از نفسِ بدکنش می‌ترسند.

واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرينَ(155)

برداشت از آیه :موسی هفتاد تن را با خود برد و چون از ترس لرزه بر آنان افتاد گفت آیا ما به کردارِ نابخردانمان هلاک می‌شویم؟ همانا این جز آزمونی نیست که در آن کسی گمراه می‌شود و کسی راه می‌یابد؛ پروردگارِ مهرپرور یاورِ ماست، و خطاهامان را با نیکی می‌پوشانیم.

روشنگری:رجفه = لرزه‌ی ترس و نگرانی؛ همان ناتوانیِ تن که در آیه‌ی ۱۴۳ بر موسی رفت، اینجا بر گروهی افتاد.

واكتب لنا في هذه الدنيا حسنة وفي الآخرة إنا هدنا إليك قال عذابي أصيب به من أشاء ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون ويؤتون الزكاة والذين هم بآياتنا يؤمنونَ(156)

برداشت از آیه :پیروانِ سرشتِ الهی، نیکوکاران و بخشندگانِ باورمند، در دو جهان نیک‌فرجام‌اند و رنجِ رستاخیز برای ستمکاران است.

الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحونَ(157)

برداشت از آیه :آنان که پیام‌آور را باور می‌کنند و گرامی می‌دارند و یاری می‌دهند رستگارانند؛ او بارِ گران را از دوشِ مردمان برمی‌دارد و آنان را به نیکی فرا می‌خواند و از زشتی بازمی‌دارد، پاکیزه‌ها را روا و پلشتی‌ها را ناروا می‌کند.

قل يا أيها الناس إني رسول الله إليكم جميعا الذي له ملك السماوات والأرض لا إله إلا هو يحيي ويميت فآمنوا بالله ورسوله النبي الأمي الذي يؤمن بالله وكلماته واتبعوه لعلكم تهتدونَ(158)

برداشت از آیه :ای مردم، من پیام‌آورِ پروردگارِ مهرپرورم و جز او پروردگاری نیست، و زندگی و مرگ از اوست. پس به او و به من باور آورید تا راهیاب شوید.

ومن قوم موسى أمة يهدون بالحق وبه يعدلونَ(159)

برداشت از آیه :و از پیروانِ موسی گروهی‌اند که راهِ درست را می‌نمایند و به دادگری داوری می‌کنند.

وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر فانبجست منه اثنتا عشرة عينا قد علم كل أناس مشربهم وظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى كلوا من طيبات ما رزقناكم وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمونَ(160)

برداشت از آیه :پیروانِ موسی در سرزمینی زیبا و پرباران، با خوراکِ نیکو و آبشخورهای جداگانه‌ای که برایشان تعیین شده بود، زندگانی کردند؛ و با این همه بر خود ستم کردند.

وإذ قيل لهم اسكنوا هذه القرية وكلوا منها حيث شئتم وقولوا حطة وادخلوا الباب سجدا نغفر لكم خطيئاتكم سنزيد المحسنينَ(161)

برداشت از آیه :در آن سرزمین آسوده به سر برید و از آن بخورید، و فروتنانه درآیید؛ خطاهاتان با نیکی پوشیده می‌شود و بهره‌ی نیکوکاران افزون می‌گردد.

فبدل الذين ظلموا منهم قولا غير الذي قيل لهم فأرسلنا عليهم رجزا من السماء بما كانوا يظلمونَ(162)

برداشت از آیه :ستمکارانشان سخن را دگرگون کردند و به ستمِ خود گرفتارِ رنج شدند.

واسألهم عن القرية التي كانت حاضرة البحر إذ يعدون في السبت إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا ويوم لا يسبتون لا تأتيهم كذلك نبلوهم بما كانوا يفسقونَ(163)

برداشت از آیه :از آن شهرِ کنارِ دریا بپرس که در روزِ شنبه از مرز درمی‌گذشتند: ماهی‌ها در آن روز روی می‌آوردند و در روزهای دیگر نه؛ و این‌گونه به بدکرداریِ خودشان آزموده می‌شدند.

وإذ قالت أمة منهم لم تعظون قوما الله مهلكهم أو معذبهم عذابا شديدا قالوا معذرة إلى ربكم ولعلهم يتقونَ(164)

برداشت از آیه :گروهی گفتند چرا مردمی را پند می‌دهید که فرجامشان تباهی است؟ گفتند تا در پیشگاهِ پروردگار عذری داشته باشیم، و شاید آنان نیکوکار شوند.

فلما نسوا ما ذكروا به أنجينا الذين ينهون عن السوء وأخذنا الذين ظلموا بعذاب بئيس بما كانوا يفسقونَ(165)

برداشت از آیه :و چون آنچه را یادآور شده بودند از یاد بردند، بازدارندگان از بدی رهیدند و ستمکاران به بدکرداریِ خود گرفتارِ رنجی سخت شدند.

فلما عتوا عن ما نهوا عنه قلنا لهم كونوا قردة خاسئينَ(166)

برداشت از آیه :و چون از آنچه بازداشته شده بودند سرکشیدند، کردارشان به بوزینگانِ رانده‌شده مانند شد.

وإذ تأذن ربك ليبعثن عليهم إلى يوم القيامة من يسومهم سوء العذاب إن ربك لسريع العقاب وإنه لغفور رحيمَ(167)

برداشت از آیه :بر سامانِ نهاده‌ی هستی، ستم پیوسته رنج می‌زاید و ستمکاران تا روزِ رستاخیز در رنج‌اند، که پیامدِ کردار دیر نمی‌رسد؛ و با این همه راهِ پوشاندنِ خطا با نیکی باز است.

روشنگری:تأذن: اعلام کردن و به گوش رساندن. همین صورت در آیه‌ی ۷ سوره‌ی ابراهیم نیز آمده، آنجا با ساختی شرطی. این دو آیه نشان می‌دهند اذنِ پروردگار قاعده‌ای اعلام‌شده است و نه اجازه‌ای نهانی و موردی.
یسومهم سوء العذاب: در رنج و تنگی افتادن؛ پیامدِ کردارِ خودشان است و نه کیفری از بیرون.
آیه در پایان غفور و رحیم را می‌آورد، پس راهِ پوشاندنِ خطا با کردارِ نیک بسته نمی‌شود.
به واژه‌ی کلیدیِ اذن رجوع شود.

وقطعناهم في الأرض أمما منهم الصالحون ومنهم دون ذلك وبلوناهم بالحسنات والسيئات لعلهم يرجعونَ(168)

برداشت از آیه :در زمین پراکنده شدند، گروهی نیکوکار و گروهی فروتر؛ و به خوشی و ناخوشی آزموده شدند تا بازگردند.

روشنگری:مشابه قطعناهم اثنی عشره در آیه 160 سوره اعراف به تقسیم دوازده گانه قوم موسی و پراکنده شدن آنان اشاره دارد.
قطعناهم فی الارض: بر روی زمین پراکنده شدند.

فخلف من بعدهم خلف ورثوا الكتاب يأخذون عرض هذا الأدنى ويقولون سيغفر لنا وإن يأتهم عرض مثله يأخذوه ألم يؤخذ عليهم ميثاق الكتاب أن لا يقولوا على الله إلا الحق ودرسوا ما فيه والدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلونَ(169)

برداشت از آیه :کتاب را پسافکند بردند و بهره‌ی گذرا را برگرفتند و گفتند خطامان پوشیده می‌شود؛ حال آنکه پیمانِ کتاب جز راست گفتن نبود. سرای واپسین برای نیکوکاران بهتر است؛ آیا نمی‌اندیشید؟

والذين يمسكون بالكتاب وأقاموا الصلاة إنا لا نضيع أجر المصلحينَ(170)

برداشت از آیه :پاداشِ اصلاحگران تباه نمی‌شود، و آنان که کتاب را استوار می‌گیرند و بر نیایش پایدارند.

وإذ نتقنا الجبل فوقهم كأنه ظلة وظنوا أنه واقع بهم خذوا ما آتيناكم بقوة واذكروا ما فيه لعلكم تتقونَ(171)

برداشت از آیه :کتاب چون کوهی سایه‌افکن بر سرشان ایستاد و پنداشتند بر آنان فرود می‌آید: آنچه را یافتید استوار بگیرید و آنچه در آن است به یاد دارید تا نیکوکار شوید.

وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلينَ(172)

برداشت از آیه :سرشتِ مهربانِ انسان خود گواهی می‌دهد که پروردگارِ مهرپرور آفریدگارِ اوست؛ پس در رستاخیز دستاویزی برای ستم‌هایِ خود ندارد.

روشنگری:این گواهی همان پیمانِ الست است؛ انسان بر نفسِ خود بیناست. به آیه‌ی ۱۴ سوره‌ی قیامت رجوع شود.

أو تقولوا إنما أشرك آباؤنا من قبل وكنا ذرية من بعدهم أفتهلكنا بما فعل المبطلونَ(173)

برداشت از آیه :تا نگویند پدرانمان همتا آورده بودند و ما در پیِ آنان آمدیم، پس چرا به کردارِ تباه‌کاران گرفتار شویم.

وكذلك نفصل الآيات ولعلهم يرجعونَ(174)

برداشت از آیه :و روشنگری‌ها این‌گونه جدا جدا بیان می‌شود، تا بازگردند.

واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوينَ(175)

برداشت از آیه :داستانِ کسی را بر شما می‌خوانم که نشانه‌ها را یافت و از آنها بیرون خزید؛ و از نفسِ بدکنش پیروی کرد و از گمراهان شد.

ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرونَ(176)

برداشت از آیه :بیندیشید، او می‌توانست با همان نشانه‌ها بالا رود، ولی به خاک چسبید و از هوای خود هم‌چون چارپایان پیروی کرد.

ساء مثلا القوم الذين كذبوا بآياتنا وأنفسهم كانوا يظلمونَ(177)

برداشت از آیه :چه بد است داستانِ مردمی که نشانه‌ها را دروغ انگاشتند و بر خود ستم کردند.

من يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فأولئك هم الخاسرونَ(178)

برداشت از آیه :هرکه راهِ مهرِ پروردگار را برگزیند راه یافته است، و هرکه آن را گم کند زیان‌کار است.

ولقد ذرأنا لجهنم كثيرا من الجن والإنس لهم قلوب لا يفقهون بها ولهم أعين لا يبصرون بها ولهم آذان لا يسمعون بها أولئك كالأنعام بل هم أضل أولئك هم الغافلونَ(179)

برداشت از آیه :بسیاری از دانایانِ دیوسیرت و پیروانِ آنان خود را به آتشِ حسرتِ رستاخیز می‌سپارند: دل دارند و نمی‌فهمند، چشم دارند و نمی‌بینند، گوش دارند و نمی‌شنوند؛ چون چارپایانند، بلکه گمراه‌تر، و همانا بی‌خبرانند.

ولله الأسماء الحسنى فادعوه بها وذروا الذين يلحدون في أسمائه سيجزون ما كانوا يعملونَ(180)

برداشت از آیه :نام‌های نیکو از آنِ پروردگارِ مهرپرور است؛ او را به همان نام‌ها بخوانید، و آنان را که در نام‌های او کژی می‌کنند وا گذارید؛ کردارِ خویش را خواهند یافت.

روشنگری:فادعوه بها = او را به همان نام‌ها بخوانید؛ راهِ شناختن و خواندنِ او نام‌های اوست.
یلحدون فی اسمائه = کژ کردنِ نام‌های او، یعنی نسبت دادنِ آنچه در آن نام‌ها نیست.
به آیه‌ی ۲۳ سوره‌ی نجم رجوع شود: نام‌هایی که خود و پدرانشان نهاده‌اند هیچ پشتوانه‌ای ندارند.
به آیه‌ی ۲۴ سوره‌ی حشر رجوع شود: نام‌های نیکو از آنِ آفریننده‌ی صورت‌پرداز است.
به آیه‌ی ۱۱۰ سوره‌ی اسراء رجوع شود: به هر نامی بخوانید، نام‌های نیکو از آنِ اوست.
به واژه‌ی کلیدیِ دعاء رجوع شود.

وممن خلقنا أمة يهدون بالحق وبه يعدلونَ(181)

برداشت از آیه :و از آفریدگان گروهی‌اند که راهِ درست را می‌نمایند و به دادگری داوری می‌کنند.

والذين كذبوا بآياتنا سنستدرجهم من حيث لا يعلمونَ(182)

برداشت از آیه :و آنان که نشانه‌ها را دروغ انگاشتند، ندانسته گام به گام فروتر می‌روند.

وأملي لهم إن كيدي متينَ(183)

برداشت از آیه :مهلت می‌یابند، و فریفته می‌شوند.

أولم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة إن هو إلا نذير مبينَ(184)

برداشت از آیه :بیندیشید، در من نشانی از دیوانگی نیست؛ من تنها هشداردهنده‌ای آشکارم.

أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض وما خلق الله من شيء وأن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم فبأي حديث بعده يؤمنونَ(185)

برداشت از آیه :به فرمانرواییِ آسمان‌ها و زمین و به هر چه آفریده شده بنگرید، و به اینکه شاید سرآمدشان نزدیک شده باشد؛ پس از این به کدام سخن باور خواهند آورد؟

روشنگری:مرگ مجالِ کردار را پایان می‌دهد و رستاخیز جای دیدنِ همان کردار است.

من يضلل الله فلا هادي له ويذرهم في طغيانهم يعمهونَ(186)

برداشت از آیه :آن کس که راهِ مهرِ پروردگار را گم کند راهنمایی نمی‌یابد و سرگشته در گردنکشیِ خود می‌ماند.

يسألونك عن الساعة أيان مرساها قل إنما علمها عند ربي لا يجليها لوقتها إلا هو ثقلت في السماوات والأرض لا تأتيكم إلا بغتة يسألونك كأنك حفي عنها قل إنما علمها عند الله ولكن أكثر الناس لا يعلمونَ(187)

برداشت از آیه :از من درباره‌ی رستاخیز می‌پرسند که کی فرا می‌رسد؛ دانشِ آن نزدِ پروردگار است و جز او آشکارش نمی‌کند. بارِ آن بر آسمان‌ها و زمین سنگین است و ناگهان فرا می‌رسد؛ چنان می‌پرسند که گویی من از آن آگاهم، و بیشترِ مردم نمی‌دانند.

قل لا أملك لنفسي نفعا ولا ضرا إلا ما شاء الله ولو كنت أعلم الغيب لاستكثرت من الخير وما مسني السوء إن أنا إلا نذير وبشير لقوم يؤمنونَ(188)

برداشت از آیه :من مالکِ سود و زیانِ خود نیستم جز آنچه در نظمِ اوست؛ اگر نهان را می‌دانستم خیرِ بسیار گرد می‌آوردم و هیچ بدی به من نمی‌رسید. من تنها بیم‌دهنده و مژده‌رسانی برای باورمندانم.

هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرينَ(189)

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

فلما آتاهما صالحا جعلا له شركاء فيما آتاهما فتعالى الله عما يشركونَ(190)

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

أيشركون ما لا يخلق شيئا وهم يخلقونَ(191)

برداشت از آیه :آیا آفریده‌ای را که چیزی نمی‌آفریند و خود آفریده‌ی اوست، همتای پروردگار می‌نهید؟

ولا يستطيعون لهم نصرا ولا أنفسهم ينصرونَ(192)

برداشت از آیه :آفریده‌ای که نه توانِ یاریِ شما دارد و نه یاریِ خویش.

وإن تدعوهم إلى الهدى لا يتبعوكم سواء عليكم أدعوتموهم أم أنتم صامتونَ(193)

برداشت از آیه :و اگر آن را به راهِ درست بخوانید در پیِ شما نمی‌آید؛ بخوانیدش یا خاموش بمانید، یکسان است.

إن الذين تدعون من دون الله عباد أمثالكم فادعوهم فليستجيبوا لكم إن كنتم صادقينَ(194)

برداشت از آیه :آنچه را جز پروردگارِ مهرپرور می‌خوانید، آفریدگانی مانندِ خودِ شمایند؛ اگر راست می‌گویید بخوانیدشان تا پاسختان دهند.

ألهم أرجل يمشون بها أم لهم أيد يبطشون بها أم لهم أعين يبصرون بها أم لهم آذان يسمعون بها قل ادعوا شركاءكم ثم كيدون فلا تنظرونَ(195)

برداشت از آیه :آیا پایی دارند که با آن راه بروند، یا دستی که با آن کاری کنند، یا چشمی که ببینند، یا گوشی که بشنوند؟ همتایانِ خود را بخوانید و هر ترفندی دارید به کار گیرید و مهلتم ندهید.

إن وليي الله الذي نزل الكتاب وهو يتولى الصالحينَ(196)

برداشت از آیه :یاورِ من پروردگارِ مهرپرور است که کتاب را در من نهاد، و او یاورِ شایستگان است.

والذين تدعون من دونه لا يستطيعون نصركم ولا أنفسهم ينصرونَ(197)

برداشت از آیه :و آنچه را جز او می‌خوانید، نه توانِ یاریِ شما دارد و نه یاریِ خویش.

وإن تدعوهم إلى الهدى لا يسمعوا وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرونَ(198)

برداشت از آیه :و اگر آنان را به راهِ درست بخوانید نمی‌شنوند؛ می‌بینی که به تو می‌نگرند و نمی‌بینند.

خذ العفو وأمر بالعرف وأعرض عن الجاهلينَ(199)

برداشت از آیه :گذشت را پیشه می‌کنم و به نیکی فرا می‌خوانم و از نابخردان روی می‌گردانم.

وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه سميع عليمَ(200)

برداشت از آیه :و اگر وسوسه‌ی نفسِ بدکنش به من رسد، به سرشتِ الهی پناه می‌برم، همانا پروردگارم شنوای داناست.

إن الذين اتقوا إذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فإذا هم مبصرونَ(201)

برداشت از آیه :نیکوکاران چون وسوسه‌ی نفسِ بدکنش بر آنان بگذرد، به یاد می‌آورند و همان دم بینا می‌شوند.

روشنگری:اتقوا = نیکوکار، کسی که کردار نیک دارد و ناداران در داشته های خود سهیم می کند.

وإخوانهم يمدونهم في الغي ثم لا يقصرونَ(202)

برداشت از آیه :و یارانِ نفسِ بدکنش آنان را در گمراهی پیش می‌برند و کوتاهی نمی‌کنند.

وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنونَ(203)

برداشت از آیه :و چون نشانه‌ای نیاورم می‌گویند چرا خود آن را برنگزیدی؟ من تنها از سرشتِ الهی‌ام پیروی می‌کنم؛ این کتاب، بینش و رهنمون و مهری است برای باورمندان.

وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمونَ(204)

برداشت از آیه :و چون قرآن خوانده شود، با آرامش گوش بسپارید تا مهر در شما بنشیند.

واذكر ربك في نفسك تضرعا وخيفة ودون الجهر من القول بالغدو والآصال ولا تكن من الغافلينَ(205)

برداشت از آیه :و پروردگارت را در دلِ خود، با فروتنی و بی‌بانگ، در بامداد و شامگاه یاد کن و از بی‌خبران مباش.

إن الذين عند ربك لا يستكبرون عن عبادته ويسبحونه وله يسجدونَ(206)

برداشت از آیه :آنان که به پروردگارِ مهرپرور نزدیک‌ترند، از پیرویِ او سر نمی‌پیچند و فروتن‌تر سر فرود می‌آورند.