نفس

ما أصابك من حسنة فمن الله وما أصابك من سيئة فمن نفسك وأرسلناك للناس رسولا وكفى بالله شهيدا

برداشت از آیه :هر جا باشید مرگ درمی‌یابدتان، هرچند در کاخ‌های استوار باشید. نیکی از سرشتِ الهی است و بدی از نفسِ بدکنش؛ همه بر سامانِ پروردگارِ مهرپرور است تا هر کس نتیجه‌ی کردارِ خویش را ببیند. من پیام‌آورِ مردمانم، و گواهیِ پروردگارِ مهرپرور بسنده است. اینان را چه شده که سخن درنمی‌یابند؟

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۷۸ و ۷۹ با یکدیگر تلفیق گردیده است. به روشنگریِ آیه‌ی ۷۸ رجوع شود.

وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا

برداشت از آیه :آشتی بهتر است؛ چون نفسِ آدمی آزمند است، زن و شوهر بهتر است نسبت به یکدیگر بخشایش و نیکویی پیشه کنند تا ناسازگاری و رویگردانی از میان برود؛ و پروردگارِ مهرپرور به کردارِ همگان آگاه است.

قل لمن ما في السماوات والأرض قل لله كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيامة لا ريب فيه الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون

برداشت از آیه :می‌پرسم آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ کیست؟ پاسخ: از آنِ پروردگارِ مهرپرور، که مهر را بر خویش نوشته است. او همگان را به روزِ رستاخیز گرد می‌آورد و در آن تردیدی نیست؛ و زیان‌کاران آنانند که خود را به زیان افکنده‌اند و باور نمی‌آورند.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
تردید ندارم نفسِ آفریننده هستی مهربانی را برگزیده و رستاخیز را برپا خواهد نمود و آنکه این را درنیابد زیان می‌یابد.

کَتَبَ عَلیٰ نَفسِهِ الرَّحمَة = مهر را بر خویش نوشت. همین عبارت در آیه‌ی ۵۴ همین سوره نیز آمده، و پایه‌ی آن است که در این دفتر اللّٰه پروردگارِ مهرپرور خوانده می‌شود.
خَسِروا أنفُسَهُم = خود را به زیان افکندند؛ زیان از خودشان است نه از بیرون.
لَیَجمَعَنَّکُم = همگان را گرد می‌آورد. همین عبارت در آیه‌ی ۸۷ نساء هم هست، و در هر دو جا گردآوریِ رستاخیز در پیِ یادِ مهر می‌آید.

وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلين

برداشت از آیه :سرشتِ مهربانِ انسان خود گواهی می‌دهد که پروردگارِ مهرپرور آفریدگارِ اوست؛ پس در رستاخیز دستاویزی برای ستم‌هایِ خود ندارد.

روشنگری:این گواهی همان پیمانِ الست است؛ انسان بر نفسِ خود بیناست. به آیه‌ی ۱۴ سوره‌ی قیامت رجوع شود.

هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

فلما آتاهما صالحا جعلا له شركاء فيما آتاهما فتعالى الله عما يشركون

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

وما كان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون

برداشت از آیه :بر سامانِ نهاده‌ی هستی، باور آوردن کارِ خودِ انسان است و از راهِ سرشتِ الهیِ او برمی‌آید، پس کسی را به باور نمی‌توان واداشت؛ و آلودگی بر کسانی می‌نشیند که خرد به کار نمی‌برند.

روشنگری:این آیه و آیه‌ی پیش از آن بر اختیارِ انسان تاکید دارند.
ولو شاء ربک لآمن من فی الأرض کلهم جمیعاً: اگر پروردگارم خواسته بود همه‌ی مردمان را باورمند می‌آفرید.
أفأنت تکره الناس: پس من چگونه توانم آنان را به باورمندی وادار کنم؟
ما کان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله: باورمندی در سرشتِ الهیِ انسان است و از آن برمی‌آید.
یجعل الرجس علی الذین لا یعقلون: نفسِ بدکنش گزینه‌ی نابخردان است.
این آیه از روشن‌ترین جاهایی است که اذن را سامانِ درونیِ انسان نشان می‌دهد، نه اجازه‌ای از بیرون؛ چون خودِ آیه راهِ اجبار را می‌بندد.
به واژه‌ی کلیدیِ اذن رجوع شود.

وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم

برداشت از آیه :پروردگارم مهربان است و من نیز سرشتِ مهربان و الهیِ خود را برگزیده ام، هرچند نفسِ بدکنش و سرکش مرا به ستم می‌خواند.

وقال الشيطان لما قضي الأمر إن الله وعدكم وعد الحق ووعدتكم فأخلفتكم وما كان لي عليكم من سلطان إلا أن دعوتكم فاستجبتم لي فلا تلوموني ولوموا أنفسكم ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي إني كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظالمين لهم عذاب أليم

برداشت از آیه :در رستاخیز هیچ یاري نباشد و ستمگران و همتاآوران که از سرشتِ مهربان و الهیِ خود آگاهانه دوری‌جسته و از نفسِ بدکنش پیروی کرده‌اند دردمندانه خود را سرزنش‌کنند.

اقرأ كتابك كفى بنفسك اليوم عليك حسيبا

برداشت از آیه :در رستاخیز هرکس کردارِ خود را می‌بیند و بر آن آگاه است.

ودخل جنته وهو ظالم لنفسه قال ما أظن أن تبيد هذه أبدا

برداشت از آیه :با نفسی بدکنش و ستمکار وارد شد و گمان داشت که باغِ وی جاودانه است.

وأن أتلو القرآن فمن اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فقل إنما أنا من المنذرين

برداشت از آیه :من قرآن، راهنمایِ زندگی و هشدارِ رستاخیز را برای شما می‌خوانم، انتخابِ راه یا بیراهه با شماست.

ولو شئنا لآتينا كل نفس هداها ولكن حق القول مني لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين

برداشت از آیه :انسان در پیروی از سرشتِ مهربان خود تواناست، پیروان نفسِ بدکنش و بدسیرتانِ دانا در رستاخیز رنجور خواهند بود.

قل إن ضللت فإنما أضل على نفسي وإن اهتديت فبما يوحي إلي ربي إنه سميع قريب

برداشت از آیه :به‌شما می‌گویم: پروردگارِ مهرپرور بسیار نزدیک و شنواست، اگر به‌کژی گراییم، نفسِ خویش را سرزنش کنیم و اگر مهربانی پیشه‌ کنیم، آن‌را تجلیِ اراده‌ و سرشتِ الهیِ خود بدانیم.‌

ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخيرات بإذن الله ذلك هو الفضل الكبير

برداشت از آیه :مقرر فرمود تا میراثِ پیامبران برای انسان‌ها کتاب آنان باشد، ولی انسان‌ها برخی پیروِ نفسِ بدکنش، برخی میانه‌رو و برخی پیروِ سرشتِ مهربانِ الهی می‌شوند.

وباركنا عليه وعلى إسحاق ومن ذريتهما محسن وظالم لنفسه مبين

برداشت از آیه :ابراهیم و اسحق از فرخندگان بودند و فرزندانشان برخی نیکوکار و پیرو سرشتِ مهربانِ الهی و برخی آشکارا ستمکار و پیروِ نفسِ بدکنش گردیدند.

إنا أنزلنا عليك الكتاب للناس بالحق فمن اهتدى فلنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها وما أنت عليهم بوكيل

برداشت از آیه :قرآن کتابی است که بر دلِ من پرتو افکنده و به درستی در اختیارِ همه انسانهاست، پیروانِ سرشتِ مهربانِ الهی را راهنما و پیروانِ نفسِ بدکنش را بهره‌ای از آن نباشد.

الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون

برداشت از آیه :اندیشه ورزان در این نشانه‌یِ الهی اندیشه کنند، بازگشت جان‌ها به‌سوی پروردگار مهرپرور است، هنگام خواب نیز جان‌ها ستانده می‌شود و برخی از جان‌ها برای سرآمدی به تن باز‌می‌گردد.

قل يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم

برداشت از آیه :می‌گویم: ای رهروانِ من که بر خویش زیاده‌روی کرده‌اید، از مهرِ پروردگارِ مهرپرور نومید مشوید؛ او همه‌ی خطاها را می‌پوشاند، که خطاپوش و مهربان است.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
ای انسانهای نیکو‌سرشت که با پیروی از نفسِ بدکنش برخود ستم روا داشته‌اید، به سرشتِ الهیِ خود امیدوار و با مهربانی همه‌ی خطاهای خود را بپوشانید.

من عمل صالحا فلنفسه ومن أساء فعليها وما ربك بظلام للعبيد

برداشت از آیه :هرکه کارِ نیکی کند به سودِ خویش است و هرکه بدی کند به زیانِ خویش؛ و پروردگارِ مهرپرور بر هیچ‌کس ستم نمی‌کند.

روشنگری:من عمل صالحاً فلنفسه = هر که نیکی کند به سودِ خویش است. ظلّام للعبید = ستمکار بر بندگان.
به آیه‌ی ۷۹ نساء و آیه‌ی ۱۶۵ آل عمران رجوع شود که نیکی و بدی را به دو سرچشمه‌ی درونیِ انسان بازمی‌گردانند.

يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون

برداشت از آیه :در رستاخیز پیروان سرشتِ مهربانِ الهی خود را در گستره‌ای بی‌پایان از نیکی‌ها، شادی‌ها و زیبایی‌ها خواهند‌یافت و به‌ همه‌ی خواسته‌های خود نایل می‌آیند.

ولقد خلقنا الإنسان ونعلم ما توسوس به نفسه ونحن أقرب إليه من حبل الوريد

برداشت از آیه :انسان را آفریدیم و می‌دانیم آنچه نفسِ بدکنش در او وسوسه می‌کند؛ و ما از رگِ گردن به او نزدیک‌تریم.

روشنگری:حَبلِ الوَرید = رگِ گردن. نزدیک‌تر بودن از رگِ گردن، نزدیکیِ مکانی نیست؛ بی‌واسطگی است.
و به این دقت شود که این نزدیکی در همان آیه‌ای گفته می‌شود که از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش سخن دارد: او به انسان از نفسِ خودِ انسان نزدیک‌تر است. به آیه‌ی ۱۸۶ سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۸۵ سوره‌ی واقعه و آیه‌ی ۲۴ سوره‌ی انفال رجوع شود.
خوانشِ درونیِ آیه: و پروردگار مهرپرور انسان را آفرید و او را از سرشت خود پر نمود و انسان از وسوسه‌های نفسِ بدکنش خود آگاه است.

وجاءت كل نفس معها سائق وشهيد

برداشت از آیه :همه انسان‌ها به‌سوی رستاخیز می‌شتابند و گواه کردار خویش خواهند بود.

إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى

برداشت از آیه :ناباورمندان و نامهربانان آنچه را بجایِ پروردگارِ مهرپرور می‌خوانند جز گمان و وسوسه‌ی نفسِ بدکنش نیست، حال آنکه رستگاری در پیروی از سرشتِ مهربانِ الهی است.

فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون

برداشت از آیه :بشنوید و بپذیرید و تا می‌توانید به نیازمندان کمک کنید که نیکوکاری برای انسان بهتر است و از آزمندی نفسِ بدکنش بپرهیزید.

بسم الله الرحمن الرحيم لا أقسم بيوم القيامة

برداشت از آیه :آیا روزِ رستاخیز را باور ندارید؟

ولا أقسم بالنفس اللوامة

برداشت از آیه :آیا وسوسه‌هایِ نفسِ بدکنش را باور‌ ندارید؟

بل يريد الإنسان ليفجر أمامه

برداشت از آیه :نفسِ بدکنشِ انسان همواره برایِ ستم پیشتاز است.

بل الإنسان على نفسه بصيرة

برداشت از آیه :البته که انسان خردمند بر سرشتِ مهربان و نفسِ بدکنشِ خویش آگاه است.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

ولو ألقى معاذيره

برداشت از آیه :حتی آنگاه که بهانه می‌آورد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

وأما من خاف مقام ربه ونهى النفس عن الهوى

برداشت از آیه :خوشا به‌حال آن خرد‌ورزی که سرشتِ مهربانِ خود را می‌شناسد و از وسوسه‌هایِ نفسِ بدکنش دوری می‌گزیند.

يا أيتها النفس المطمئنة

برداشت از آیه :ای آنکه بر وسوسه‌ی نفسِ بدکنش چیره شده‌ای.

ارجعي إلى ربك راضية مرضية

برداشت از آیه :با خشنودی به‌سویِ پروردگارت که از تو خشنود است باز‌گرد.

ونفس وما سواها

برداشت از آیه :نفسِ انسان و آن‌چه در اوست.

فألهمها فجورها وتقواها

برداشت از آیه :نفس انسان نیکوکاری و ستمکاری می‌شناسد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

قد أفلح من زكاها

برداشت از آیه :و هرکس نیکی را برگزید رستگار شد.

وقد خاب من دساها

برداشت از آیه :و آن‌که ستم را برگزید نومید گردید.