سوره ص

والشياطين كل بناء وغواصَ

برداشت از آیه :سلیمان از نیروی بنایان و غواصان نفس‌پرور بهره‌مند بود.

واذكر عبدنا أيوب إذ نادى ربه أني مسني الشيطان بنصب وعذابَ

برداشت از آیه :و ایوب آن پیرو سرشتِ مهربانِ الهی را بیاد می‌آورم که از رنج و شکنجه نفسِ بدکنش به‌فریاد بود.

إذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من طينَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور اراده فرمود تا انسان را با کالبدی از جنس طبیعت بیافریند.

روشنگری:طین، تراب، صلصال کالفخار، حماء مسنون و... همگی به کیفیت و کمیت جنس و جسم انسان اشاره دارد که از ماده ای ناچیز و کم بها و کدر و قابل دیده شدن از طبیعت آفریده شده است.

فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدينَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به کارگزارانِ هستی فرمود چون کالبدِ انسان را سامان دادم و از روحِ خود در او دمیدم، برایش به خاک افتید؛ و از آن پس آنان در خدمتِ انسان‌اند.

روشنگری:متنِ این آیه با حجر ۲۹ یکی است، پس برداشتشان هم یکی ثبت می‌شود.
حرفِ مِن در مِن روحی آمده است و تعلق به او را می‌رساند، نه پاره‌ای از او بودن.
نتیجه‌ی این دمیدن در سجده ۹ نام برده شده است: شنوایی و بینایی و دل.
به خاک افتادنِ کارگزارانِ هستی در این دفتر به خدمت درآمدنِ آنان است؛ به واژه‌ی کلیدیِ ملائکة رجوع شود.

رتبه‌ها و دهش‌هایی که متن برای انسان برمی‌شمارد:

۱. انسان را جانشین در زمین می‌خواند، و تکلیفِ این جانشینی داوری به حق است (بقره ۳۰، ص ۲۶).
۲. دانشِ کارگزارانِ هستی را بسته و دانشِ انسان را گشوده نشان می‌دهد؛ آنان خود می‌گویند جز آنچه به ما آموختی دانشی نداریم (بقره ۳۱ و ۳۲).
۳. با آموزشِ همه‌ی نام‌ها، دانشِ بالقوه بر هستی را به انسان می‌دهد (بقره ۳۱).
۴. فزونیِ دانشِ انسان را در برابرِ آنان به نمایش می‌گذارد (بقره ۳۳).
۵. فرمود تا کارگزارانِ هستی در خدمتِ انسان درآیند (بقره ۳۴، ص ۷۲).
۶. فرزندانِ آدم را گرامی داشت و بر بسیاری از آفریدگان برتری بخشید (اسراء ۷۰).
۷. آنان را در خشکی و دریا برنشاند و از پاکیزه‌ها روزی داد (اسراء ۷۰).
۸. آفرینشِ انسان را با فرخنده خواندنِ خویش مهر کرد: فَتَبارَکَ اللّٰهُ أحسَنُ الخالِقین (مومنون ۱۴).
۹. پس از آفرینشِ نخستین، از روحِ خود در انسان دمید (ص ۷۲، حجر ۲۹، سجده ۹).
۱۰. انسان را بر سرشتِ الهی آفرید و همان را دینِ استوار خواند (روم ۳۰).
۱۱. امانتی را بر او نهاد که آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها از پذیرفتنش سر باز زدند (احزاب ۷۲).
۱۲. بهره‌ی انسان را همان کوششِ خودش قرار داد و بس (نجم ۳۹).
۱۳. انسان را بر درونِ خویش آگاه ساخت، هرچند بهانه بتراشد (قیامت ۱۴ و ۱۵).
۱۴. فرمود انسان با رنج و کوششِ فراوان به پروردگارش خواهد رسید (انشقاق ۶).
۱۵. سنجشِ بدکاری و نیکوکاری را در او الهام کرد (شمس ۷ و ۸).
۱۶. آفرینشِ انسان را نیکوترین مرتبه خواند، و همین انسان است که به پست‌ترین مرتبه هم فرو می‌افتد (تین ۴ و ۵).
۱۷. در رستاخیز هر کس هم‌وزنِ ذره‌ای نیکی یا بدی کرده باشد، همان را خواهد دید (زلزله ۷ و ۸).
۱۸. و با این همه، انسان در برابرِ پروردگارش ناسپاس است (عادیات ۶).

فسجد الملائكة كلهم أجمعونَ

برداشت از آیه :و همه‌ی فرشتگان به خدمت سرشتِ مهربانِ الهیِ انسان درآمدند.

روشنگری:سجده فرشتگان به فرمان پروردگار مهرپرور نماد اعطای پتانسیل جانشینی، فطرت یا سرشت الهی اراده و اختیار انسان ناب و کامل برداشت شده است.

إلا إبليس استكبر وكان من الكافرينَ

برداشت از آیه :مگر نفسِ خودخواهِ ستمکارِ انسان.

قال يا إبليس ما منعك أن تسجد لما خلقت بيدي أستكبرت أم كنت من العالينَ

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و خود‌ستا، چرا از سرشتِ مهربانِ الهی‌ پیروی نمی‌کند؟

قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طينَ

برداشت از آیه :زیرا نفسِ بدکنش انسان خودخواه و خودبرتربین است.

قال فاخرج منها فإنك رجيمَ

برداشت از آیه :انسان باید که نفسِ بدکنشِ و خودخواه را از خود دور سازد.

وإن عليك لعنتي إلى يوم الدينَ

برداشت از آیه :و انسان تا هنگام مرگ بایستی از نفسِ بدکنش دوری جوید.