انسان

وإذ قال ربك للملائكة إني جاعل في الأرض خليفة قالوا أتجعل فيها من يفسد فيها ويسفك الدماء ونحن نسبح بحمدك ونقدس لك قال إني أعلم ما لا تعلمون

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به کارگزارانِ هستی فرمود من در زمین جانشینی می‌گمارم. گفتند آیا کسی را می‌گماری که در آن تباهی کند و خون بریزد، و ما تو را می‌ستاییم و پاک می‌دانیم؟ فرمود من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 30 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 مؤمنون، آیه 72 ص، آیه 30 روم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله و آیه 6 عادیات، رتبه‌ها و امتیازات اعطایی به انسان را نام می‌برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می‌کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می‌کند.
3- با آموزش اسماء، دانایی انسان را به کمال می‌رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می‌گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرارگیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می‌گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می‌دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشتِ مهرِ خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشتِ الهی را که عظمت کهکشان‌ها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به‌دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می‌تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- آفرینشِ انسان نیکوترین مرتبه‌ی آفرینشِ هستی است (احسن تقویم)، و همین انسان به پست‌ترین مرتبه نیز فرو می‌افتد (اسفل سافلین). احسن تقویم حدِ اعلای سرشتِ الهی در انسان است و اسفل سافلین پایین‌ترین حدِ نفسِ بدکنش، همان که در آیه‌ی ۱۷۹ سوره‌ی اعراف و آیه‌ی ۴۴ سوره‌ی فرقان «کالانعام بل هم اضل» خوانده شده. آیه‌ی ۱۷۹ اعراف سببِ آن را خود می‌گوید: دل دارند و با آن درنمی‌یابند، چشم دارند و نمی‌بینند، گوش دارند و نمی‌شنوند. به آیات ۸ تا ۱۰ سوره‌ی شمس نیز رجوع شود که هر دو راه را در خودِ نفس می‌نهد، و به آیه‌ی ۶ سوره‌ی تین که راهِ بازگشت را باور و کردارِ شایسته می‌خوانَد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است

وعلم آدم الأسماء كلها ثم عرضهم على الملائكة فقال أنبئوني بأسماء هؤلاء إن كنتم صادقين

برداشت از آیه :و پروردگارِ مهرپرور، همهٔ دانش‌ِ بالقوه در هستی را در انسان نهاد، چندان‌که هیچ موجودی در هستی به‌اندازه‌ی او دانا نبود.

روشنگری:به روشنگری آیه 30 رجوع شود.
ملائکه = فرشتگان = کارگزاران هستی.

قالوا سبحانك لا علم لنا إلا ما علمتنا إنك أنت العليم الحكيم

برداشت از آیه :گفتند تو پاکی؛ ما را دانشی نیست جز آنچه تو به ما آموختی، و تو دانا و فرزانه‌ای. پس دانشِ آنان بسته است و دانشِ انسان گشوده.

روشنگری:گفته‌ی خودِ کارگزارانِ هستی در برداشت نگه داشته شد، چون همین جمله تفاوتِ آن دو دانش را نشان می‌دهد: لا عِلمَ لَنا إلّا ما عَلَّمتَنا.

قال يا آدم أنبئهم بأسمائهم فلما أنبأهم بأسمائهم قال ألم أقل لكم إني أعلم غيب السماوات والأرض وأعلم ما تبدون وما كنتم تكتمون

برداشت از آیه :فرمود ای آدم، نام‌هایشان را به آنان بگو؛ و چون گفت، فرمود آیا نگفتم که من نهانِ آسمان‌ها و زمین را می‌دانم و آنچه آشکار می‌کنید و آنچه پنهان می‌دارید؟ و انسانِ ناب از دانشِ هستی برخوردار شد.

روشنگری:دانستنِ نهانِ آسمان‌ها و زمین در این آیه از آنِ پروردگارِ مهرپرور است؛ بهره‌مندیِ انسانِ ناب از دانشِ هستی در پیِ آموختنِ نام‌ها می‌آید.

وإذ قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس أبى واستكبر وكان من الكافرين

برداشت از آیه :و آنگاه پروردگارِ مهرپرور کارگزارانِ هستی را در خدمتِ مهربانیِ انسان گمارد؛ جز آنکه نفسِ بدکنشِ او خودخواهی و ستم پیشه کرد.

روشنگری:ابلیس = نفسِ بدکنشِ انسان.
کافر = ناباورمندی که به خود ستم کرده، و این ستم به دیگران نیز سرایت می‌کند.
ملائکة = کارگزارانِ هستی؛ همین برگردان در سراسرِ دفتر به کار می‌رود.

وقلنا يا آدم اسكن أنت وزوجك الجنة وكلا منها رغدا حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين

برداشت از آیه :زن و مرد، هر دو، در زمینی پر دهش و زیبا جای گرفتند؛ و میثاقِ آنان با پروردگارشان، مهربانی و دوری از نفسِ بدکنشِ ستمکار بود.

روشنگری:باغ، طبیعتِ زیبا و پر دهش است؛ و درخت، نمادِ اراده و اختیارِ انسان در پیرویِ نفسِ بدکنش یا سرشتِ الهی. به واژه‌ی کلیدیِ «امر» رجوع شود.
انسان در ازل و در مراحلِ تکوین از مهربانی در سرشتِ خود سرشار گردید. به آیه‌ی ۱۷۲ سوره‌ی اعراف رجوع شود.
- شیطان، نمادِ نفسِ بدکنشِ انسان است. به واژه شیطان رجوع شود.

فأزلهما الشيطان عنها فأخرجهما مما كانا فيه وقلنا اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش تا گاهِ رستاخیز در کمین است؛ انسان را از باغِ مهربانی به گردابِ ستم و تبعیض فرو می‌کشد، به دشمنی می‌آلاید و از آشتی دور می‌سازد.

روشنگری:انسان با سرشتِ الهی و صاحبِ اراده و اختیار آفریده شد، و نفسِ او که به نامِ شیطان و ابلیس خوانده می‌شود، خودخواهی و ستم را به او القا می‌کند.
جهان پر از دهش است، و انسان با خودخواهی به دیگران ستم می‌کند و تنگدستی و دشمنی می‌پراکند.
به واژگانِ کلیدیِ شیطان، ابلیس، جن، ملائکه، روح، وحی، امر و نفخ رجوع شود.

فتلقى آدم من ربه كلمات فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم

برداشت از آیه :انسان، آنگاه که سرشتِ الهیِ خود را اراده‌ کند، از ستمِ خویش پشیمان می‌شود و با نیکی، بدی‌هایِ خود را می‌پوشاند.

قلنا اهبطوا منها جميعا فإما يأتينكم مني هدى فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون

برداشت از آیه :انسان با پیروی از نفسِ بدکنش خود را به دوزخ می‌افکند، اما اگر پشیمان شود و به سرشتِ الهیِ خویش بازگردد، اندوهش از میان می‌رود.

والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون

برداشت از آیه :و آنان که ستم کنند و رهنمودهای سرشتِ الهیِ خود را دروغ انگارند، در رستاخیز از آتشِ جورِ خویش رنجور خواهند بود.

كان الناس أمة واحدة فبعث الله النبيين مبشرين ومنذرين وأنزل معهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه وما اختلف فيه إلا الذين أوتوه من بعد ما جاءتهم البينات بغيا بينهم فهدى الله الذين آمنوا لما اختلفوا فيه من الحق بإذنه والله يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم

برداشت از آیه :همه‌ی انسان‌ها از سرشت و اراده‌ی الهی یک‌سان برخوردارند، اما با پیروی از نفسِ بدکنش و ستمکاری دچار ناسازگاری و اختلاف می‌شوند، و باورمندانِ مهربان راهِ سرشتِ الهی را برمی‌گزینند.

زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة والخيل المسومة والأنعام والحرث ذلك متاع الحياة الدنيا والله عنده حسن المآب

برداشت از آیه :عشق به زن و فرزند و دارایی‌های فراوان و گوناگونِ جهان در چشمِ انسان چه آراسته است، ولی نیک‌فرجامی در سرشتِ الهیِ اوست، نه در این آراستگیِ گذرا.

روشنگری:«زُیّن» را برخی مفسران به نفسِ خودِ انسان نسبت داده‌اند و برخی به بیرون؛ خوانشِ نخست با سرشتِ آدمی سازگارتر است.

إن مثل عيسى عند الله كمثل آدم خلقه من تراب ثم قال له كن فيكون

برداشت از آیه :داستانِ عیسی در نزدِ پروردگارِ مهرپرور همانندِ داستانِ آدم است: او را از خاک آفرید و گفت باش، و شد.

روشنگری:این آیه، آفرینشِ عیسی را با آفرینشِ آدم می‌سنجد: اگر بی‌پدر بودن کسی را از جنسِ خدایی می‌کرد، آدم که نه پدر داشت و نه مادر، سزاوارتر می‌بود. مفسران این آیه را پاسخِ استدلالی به مسیحیانِ نجران دانسته‌اند.
به آیات ۱۷ تا ۲۱ سوره‌ی مریم رجوع شود که همین رخداد را از زبانِ خودِ مریم می‌آورد، و به واژه‌ی کلیدیِ «روح».
کن فیکون = اراده‌ی پروردگار که انجام است. به آیه‌ی ۸۲ سوره‌ی یس نیز توجه گردد.

الذين يبخلون ويأمرون الناس بالبخل ويكتمون ما آتاهم الله من فضله وأعتدنا للكافرين عذابا مهينا

برداشت از آیه :آنان که تنگ‌چشمی می‌کنند و مردمان را به تنگ‌چشمی می‌خوانند و دهشِ سرشتِ الهی را پنهان می‌دارند، و آنان که دارایی خود را برای خودنمایی می‌بخشند و به پروردگارِ مهرپرور و رستاخیز باور ندارند، همنشینِ نفسِ بدکنش‌اند؛ و بد همنشینی است.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۳۷ و ۳۸ با یکدیگر تلفیق گردیده است.
به آیه‌ی ۲۶۴ سوره‌ی بقره رجوع شود: بخششِ آلوده به خودنمایی، چون خاکی بر سنگ است که باران می‌شویدش.کافرین: مال اندوز خسیس و تنگ چشم، ستمگر، خدا ناباور.

والذين ينفقون أموالهم رئاء الناس ولا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر ومن يكن الشيطان له قرينا فساء قرينا

برداشت از آیه :آنان که تنگ‌چشمی می‌کنند و مردمان را به تنگ‌چشمی می‌خوانند و دهشِ سرشتِ الهی را پنهان می‌دارند، و آنان که دارایی خود را برای خودنمایی می‌بخشند و به پروردگارِ مهرپرور و رستاخیز باور ندارند، همنشینِ نفسِ بدکنش‌اند؛ و بد همنشینی است.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۳۷ و ۳۸ با یکدیگر تلفیق گردیده است.
به آیه‌ی ۲۶۴ سوره‌ی بقره رجوع شود: بخششِ آلوده به خودنمایی، چون خاکی بر سنگ است که باران می‌شویدش.
کافرین = مال‌اندوزِ تنگ‌چشم، ستمگر، ناباور.

إن الله يأمركم أن تؤدوا الأمانات إلى أهلها وإذا حكمتم بين الناس أن تحكموا بالعدل إن الله نعما يعظكم به إن الله كان سميعا بصيرا

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور فرمان می‌دهد که سپرده‌ها را به صاحبانشان بازگردانید و در داوری میانِ مردمان به داد داوری کنید؛ و چه نیکوست آنچه شما را به آن پند می‌دهد که او شنوا و بیناست.

روشنگری:امانت = سپرده. این آیه دو چیز را کنار هم می‌نهد: بازگرداندنِ سپرده و دادگری در داوری؛ هر دو کنشِ سرشتِ الهی در زندگیِ روزمره است.
به آیه‌ی ۱۳۵ همین سوره و آیه‌ی ۸ سوره‌ی مائده رجوع شود.

ما أصابك من حسنة فمن الله وما أصابك من سيئة فمن نفسك وأرسلناك للناس رسولا وكفى بالله شهيدا

برداشت از آیه :هر جا باشید مرگ درمی‌یابدتان، هرچند در کاخ‌های استوار باشید. نیکی از سرشتِ الهی است و بدی از نفسِ بدکنش؛ همه بر سامانِ پروردگارِ مهرپرور است تا هر کس نتیجه‌ی کردارِ خویش را ببیند. من پیام‌آورِ مردمانم، و گواهیِ پروردگارِ مهرپرور بسنده است. اینان را چه شده که سخن درنمی‌یابند؟

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۷۸ و ۷۹ با یکدیگر تلفیق گردیده است. به روشنگریِ آیه‌ی ۷۸ رجوع شود.

وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا

برداشت از آیه :آشتی بهتر است؛ چون نفسِ آدمی آزمند است، زن و شوهر بهتر است نسبت به یکدیگر بخشایش و نیکویی پیشه کنند تا ناسازگاری و رویگردانی از میان برود؛ و پروردگارِ مهرپرور به کردارِ همگان آگاه است.

واتل عليهم نبأ ابني آدم بالحق إذ قربا قربانا فتقبل من أحدهما ولم يتقبل من الآخر قال لأقتلنك قال إنما يتقبل الله من المتقين

برداشت از آیه :انسانِ ستمکار از روی حسادت و زیاده‌خواهی به انسانِ مهربان ستم روا می‌دارد؛ و آنچه پذیرفته می‌شود، کردارِ نیکوکاران است.

روشنگری:دو پسرِ آدم نمادِ دو گرایشِ درونِ انسانند: سرشتِ الهی که مهر می‌آورد، و نفسِ بدکنش که از حسادت و زیاده‌خواهی به ستم می‌کشد. پذیرفته شدنِ پیشکش نیز به کردار بسته است، نه به چیزی دیگر؛ و آیه خود این را می‌گوید.
به آیه‌ی ۳۰ همین سوره رجوع شود که سرچشمه‌ی آن ستم را نفسِ خودِ آدمی می‌خوانَد.
متقین=نیکوکاران

هو الذي خلقكم من طين ثم قضى أجلا وأجل مسمى عنده ثم أنتم تمترون

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور کالبدِ انسان را از ماده‌ای ناچیز آفرید و برای او سرآمدی معین نهاد، و سرآمدی دیگر نزدِ خودِ اوست؛ با این همه انسان دو دل می‌ماند.

روشنگری:طین = ماده‌ای ناچیز. أجل = سرآمد و پایانِ زمان. تمترون = دو دلی و تردید.
در این آیه دو سرآمد آمده است: یکی که برای انسان مقرر شده، و یکی که نزدِ او نام‌برده است.

قل لمن ما في السماوات والأرض قل لله كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيامة لا ريب فيه الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون

برداشت از آیه :می‌پرسم آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ کیست؟ پاسخ: از آنِ پروردگارِ مهرپرور، که مهر را بر خویش نوشته است. او همگان را به روزِ رستاخیز گرد می‌آورد و در آن تردیدی نیست؛ و زیان‌کاران آنانند که خود را به زیان افکنده‌اند و باور نمی‌آورند.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
تردید ندارم نفسِ آفریننده هستی مهربانی را برگزیده و رستاخیز را برپا خواهد نمود و آنکه این را درنیابد زیان می‌یابد.

کَتَبَ عَلیٰ نَفسِهِ الرَّحمَة = مهر را بر خویش نوشت. همین عبارت در آیه‌ی ۵۴ همین سوره نیز آمده، و پایه‌ی آن است که در این دفتر اللّٰه پروردگارِ مهرپرور خوانده می‌شود.
خَسِروا أنفُسَهُم = خود را به زیان افکندند؛ زیان از خودشان است نه از بیرون.
لَیَجمَعَنَّکُم = همگان را گرد می‌آورد. همین عبارت در آیه‌ی ۸۷ نساء هم هست، و در هر دو جا گردآوریِ رستاخیز در پیِ یادِ مهر می‌آید.

ولقد مكناكم في الأرض وجعلنا لكم فيها معايش قليلا ما تشكرون

برداشت از آیه :شما را در زمین توانا کرد و روزیِ زندگی در آن نهاد؛ چه کم سپاس می‌گزارید.

روشنگری:سپاسِ دهش، به کار بستنِ آن است. توانمندی و دارایی در زمین، تا به دستگیری از بینوا نرسد سپاس شمرده نمی‌شود.

ولقد خلقناكم ثم صورناكم ثم قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس لم يكن من الساجدين

برداشت از آیه :پروردگار مهرپرور آنگاه که انسان را برای جانشینی‌ی خود آفرید و نیروهای هستی را در خدمت او نهاد، نفسِ بدکنشِ انسان با خودپسندی ستم آغازید.

روشنگری:به آیه‌ی ۲۲ سوره‌ی ابراهیم رجوع شود: نفسِ بدکنش سلطه‌ای ندارد و تنها می‌خواند؛ سرزنش بر خودِ انسان است.

قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين

برداشت از آیه :خودخواهی و خودپرستی از دستاویزهای نفسِ‌بدکنش برای پیروی نکردن از سرشتِ الهی هستند.

روشنگری:در آفرینش انسان آنگاه که روح پروردگار مهرپرور در انسان دمیده شد و انسان به جایگاه جانشینی پروردگار مهرپرور رسید و فرشتگان به خدمت انسان در آمدند، نفسِ بدکنشِ انسان مهربانی را برنتابید و ستمکار گردید. انسان با خوبی و مهربانی به راه و سرشت پروردگار مهرپرور می‌رود و با بدی و ستمکاری از نفس بدکنش پیروی میکند.
دستاویزِ نفسِ بدکنش برتری‌جویی است: خود را از آتش و انسان را از خاک می‌خواند. به آیه‌ی ۱۱ همین سوره رجوع شود.

قال فاهبط منها فما يكون لك أن تتكبر فيها فاخرج إنك من الصاغرين

برداشت از آیه :و انسان برای دیدارِ پروردگارِ خود باید نفسِ بدکنش، ستمکار، خودپسند و نکوهیده را از خود دور سازد.

قال أنظرني إلى يوم يبعثون

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و ستمکارِ انسان تا روز رستاخیز فرصتِ پشیمانی دارد.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۴ و ۱۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

قال إنك من المنظرين

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و ستمکارِ انسان تا روز رستاخیز فرصتِ پشیمانی دارد.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۴ و ۱۵ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

قال فبما أغويتني لأقعدن لهم صراطك المستقيم

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و فریبکارِ انسان، رهزنِ سرشتِ مهربان و الهیِ اوست.

روشنگری:پروردگارِ مهرپرور نفسِ بدکنش را در انسان ننهاد؛ انسان دانسته از سرشتِ الهیِ خود سر برتابید. به روشنگریِ آیه‌ی ۱۱ همین سوره رجوع شود.

ثم لآتينهم من بين أيديهم ومن خلفهم وعن أيمانهم وعن شمائلهم ولا تجد أكثرهم شاكرين

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش همواره همراه انسان است و بیشتر انسان‌ها با پیروی از آن سرشتِ مهربانِ خود را فراموش می‌کنند.

روشنگری:من بين ايديهم ومن خلفهم وعن ايمانهم وعن شمائلهم: پیش و پس و راست و چپشان، در هر کجا که باشند.

قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين

برداشت از آیه :پیروانِ نفسِ سرکش و نکوهیده از سرشتِ الهیِ خود دور و در رستاخیز با سرشکستگی و درد و رنج روبرو خواهند گردید.

ويا آدم اسكن أنت وزوجك الجنة فكلا من حيث شئتما ولا تقربا هذه الشجرة فتكونا من الظالمين

برداشت از آیه :ای انسان‌ها در این جهانِ زیبا زندگی‌ و برخوردار شوید، ولی از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش بپرهیزید تا ستمکار نشوید.

روشنگری:در داستان آدم و حوا هوای نفس آنان یا شیطان به طمع پادشاهی و حیات جاوید آن دو را فریب داد تا از راه مهر پروردگار مهرپرور دور شدند.

فوسوس لهما الشيطان ليبدي لهما ما ووري عنهما من سوآتهما وقال ما نهاكما ربكما عن هذه الشجرة إلا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخالدين

برداشت از آیه :آنانکه ندایِ سرشتِ خود را نشنیده و به طمع پادشاهی و عمر جاوید فریبِ نفسِ بدکنش را می‌خورند شرمسار می‌شوند.

روشنگری:فرشته شدن آرزویی فروتر از جایگاهِ انسان است، زیرا فرشتگان بر انسان سر فرود آوردند.
به آیه‌ی ۱۲۰ سوره‌ی طه رجوع شود که پادشاهی را تصریح می‌کند.
فوسوس لهما الشیطان = انسان ندای سرشتِ خود را ناشنیده می‌گیرد و راهِ نفس را برمی‌گزیند؛ و همین بر اختیارِ او گواهی می‌دهد.
لیبدی لهما ما ووری عنهما سواتهما = آشکار شدنِ شرمگاه، کنایه از رسواییِ کردارِ بد و شرمساریِ آن است.

وقاسمهما إني لكما لمن الناصحين

برداشت از آیه :آزمندی و خودخواهی باعث می‌شود تا مرد و زن نفسِ بدکنش و وسوسه‌گر را دوست راستین خود پندارند.

روشنگری:نفس امر کننده به بدی با مژده‌ها، بیم‌ها، سوگندها و دلایل ظاهرفریب طعمه خود را به دام می‌اندازد.

فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين

برداشت از آیه :انسان فریفته‌ی وسوسه‌ی نفسِ بدکنش می‌شود و شرمسار می‌گردد، با آنکه پیش از آن هشدار یافته بود که نفسِ بدکنش دشمنِ آشکارِ اوست.

قالا ربنا ظلمنا أنفسنا وإن لم تغفر لنا وترحمنا لنكونن من الخاسرين

برداشت از آیه :مرد و زن چون به سرشتِ الهیِ خویش بازگردند، از ستم پشیمان می‌شوند و ستم‌ها را با نیکوکاری می‌پوشانند.

روشنگری:ظلم = پیروی نکردن از سرشتِ الهی، که ستم به خودِ انسان است.

قال اهبطوا بعضكم لبعض عدو ولكم في الأرض مستقر ومتاع إلى حين

برداشت از آیه :ای انسان‌ها از نفسِ بد‌کنش و دشمنی با یکدیگر بپرهیزید و تا روز رستاخیز با مهربانی زندگی و از آن برخوردار شوید.

قال فيها تحيون وفيها تموتون ومنها تخرجون

برداشت از آیه :مرگ پایانِ زندگیِ این جهان و رستاخیز آغازِ زندگیِ جاویدانِ انسان است.

يا بني آدم قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم وريشا ولباس التقوى ذلك خير ذلك من آيات الله لعلهم يذكرون

برداشت از آیه :انسان بداند که سرشت او از نیکی است و نیکوکاری چون پوشاکی زیبا او را از شرمگین شدن در امان می‌دارد.

روشنگری:لباس در آیات ۲۶ و ۲۷ تنپوش نیست: در ۲۶ پوششِ مهربانی است و در ۲۷ پوششِ بدی.
تقوا = نیکوکاری.
ریش = نیکو کردنِ حالِ کسی و بخشیدنِ دارایی به او؛ با لباس التقوی یک معنا را می‌رسانند.
نیکی و مهربانی پوشاننده‌ی خطاست. به واژه‌ی کلیدیِ تقوا رجوع شود.

يا بني آدم لا يفتننكم الشيطان كما أخرج أبويكم من الجنة ينزع عنهما لباسهما ليريهما سوآتهما إنه يراكم هو وقبيله من حيث لا ترونهم إنا جعلنا الشياطين أولياء للذين لا يؤمنون

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش همواره و در نهان، انسان را از نیکی و مهربانی دور و بسوی ستم و دشمنی فریب می‌دهد و بر ناباورمندان سروری دارد.

روشنگری:ینزع عنهما لباسهما = اگر نیکی را رها کنید، بدی جای آن را می‌گیرد.
در آیه‌ی ۲۲ سخن از آشکار شدنِ شرمگاه است و در این آیه از کندنِ لباس؛ ناسازگاری ظاهری است، چون لباس همان نیکی است که بدی را می‌پوشاند. به آیه‌ی ۱۱۴ سوره‌ی هود رجوع شود.
شیطان = کنایه از نفسِ انسان که وسوسه و شبهه در او می‌افکند، و انسان در پذیرفتن یا نپذیرفتنِ آن مختار است. به آیه‌ی ۱۲۱ سوره‌ی انعام رجوع شود که همین افکندن را به شیاطین نسبت می‌دهد.

وإذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم وأشهدهم على أنفسهم ألست بربكم قالوا بلى شهدنا أن تقولوا يوم القيامة إنا كنا عن هذا غافلين

برداشت از آیه :سرشتِ مهربانِ انسان خود گواهی می‌دهد که پروردگارِ مهرپرور آفریدگارِ اوست؛ پس در رستاخیز دستاویزی برای ستم‌هایِ خود ندارد.

روشنگری:این گواهی همان پیمانِ الست است؛ انسان بر نفسِ خود بیناست. به آیه‌ی ۱۴ سوره‌ی قیامت رجوع شود.

هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

فلما آتاهما صالحا جعلا له شركاء فيما آتاهما فتعالى الله عما يشركون

برداشت از آیه :زن و مرد از یک گوهرند تا در آرامش و مهر با یکدیگر زندگی کنند؛ و افسوس که انسان در ناتوانی باورمند و نیایشگر است و در توانایی همتاآور و ناسپاس. و پروردگارِ مهرپرور برتر از آن است که همتایی برایش بنهند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۱۸۹ و ۱۹۰ با یکدیگر تلفیق گردیده است.

وما كان الناس إلا أمة واحدة فاختلفوا ولولا كلمة سبقت من ربك لقضي بينهم فيما فيه يختلفون

برداشت از آیه :سرشتِ انسانها یگانه و از مهر است، اختلاف آنان به دلیل پیروی از نفسِ بدکنش و ستمگری است و رستاخیز روز داوری درباره اختلافات است.

إن الله لا يظلم الناس شيئا ولكن الناس أنفسهم يظلمون

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به مردمان هیچ ستمی نمی‌کند؛ این مردمانند که بر خویش ستم می‌کنند.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
به درستی که در سرشت الهی هیچ کس ذره ای ستم نباشد و ستمها از نفسِ بدکنشِ انسان است.

این آیه دو نیمه دارد و نیمه‌ی دومش بار را می‌کشد: ستم هست، ولی سرچشمه‌اش خودِ انسان است. به آیه‌های ۱۰۸ و ۱۸۲ سوره‌ی آل عمران، آیه‌ی ۷۹ سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۴۶ سوره‌ی فصلت و آیه‌ی ۲۹ سوره‌ی ق رجوع شود.

ولو شاء ربك لآمن من في الأرض كلهم جميعا أفأنت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين

برداشت از آیه :مهر و اراده و اختیار در سرشت الهی انسان است و من نمی توانم برخلاف اراده آنان عمل کنم.

روشنگری:دو آیه 99 و 100 بر اختیار انسان تاکید دارد.
ولو شاء ربك لامن من في الارض كلهم جميعا = و اگر پروردگارت [به اراده حتمی‌] می‌خواست، تمامی اهل زمین ایمان می‌آوردند = اگر پروردگارم خواسته بود، همه انسان ها را باورمند می آفرید.
افانت تكره الناس حتى يكونوا مؤمنين = پس آیا تو مردم را به اکراه وامی‌داری تا اینکه مؤمن شوند؟ = بنابراین من چگونه توانم آنان را وادار به باورمندی کنم؟
ما كان لنفس ان تؤمن الا باذن الله = حال آنکه هیچ کسی را نرسد که جز به اذن [و توفیق‌] الهی ایمان آورد = باورمندیِ هرکس به خواست خودش می باشد.
يجعل الرجس على الذين لا يعقلون = پلیدی را بر کسانی که تعقل نمی‌کنند = چرا خردورزی نمی کنید؟

وما كان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله ويجعل الرجس على الذين لا يعقلون

برداشت از آیه :بر سامانِ نهاده‌ی هستی، باور آوردن کارِ خودِ انسان است و از راهِ سرشتِ الهیِ او برمی‌آید، پس کسی را به باور نمی‌توان واداشت؛ و آلودگی بر کسانی می‌نشیند که خرد به کار نمی‌برند.

روشنگری:این آیه و آیه‌ی پیش از آن بر اختیارِ انسان تاکید دارند.
ولو شاء ربک لآمن من فی الأرض کلهم جمیعاً: اگر پروردگارم خواسته بود همه‌ی مردمان را باورمند می‌آفرید.
أفأنت تکره الناس: پس من چگونه توانم آنان را به باورمندی وادار کنم؟
ما کان لنفس أن تؤمن إلا بإذن الله: باورمندی در سرشتِ الهیِ انسان است و از آن برمی‌آید.
یجعل الرجس علی الذین لا یعقلون: نفسِ بدکنش گزینه‌ی نابخردان است.
این آیه از روشن‌ترین جاهایی است که اذن را سامانِ درونیِ انسان نشان می‌دهد، نه اجازه‌ای از بیرون؛ چون خودِ آیه راهِ اجبار را می‌بندد.
به واژه‌ی کلیدیِ اذن رجوع شود.

ولئن أذقنا الإنسان منا رحمة ثم نزعناها منه إنه ليئوس كفور

برداشت از آیه :انسان بانوا چون بینوا گردد ناامید و ناسپاس شود، و چون برخوردار شود بینوایی را از یاد ببرد و سرخوش و سرگِران گردد، انسانِ مهربان همواره شکیبا و بدی را با نیکی می پوشاند و در رستاخیز نیز از مهربانی برخوردار خواهد بود.( آیات 8 تا 11 )

ولئن أذقناه نعماء بعد ضراء مسته ليقولن ذهب السيئات عني إنه لفرح فخور

برداشت از آیه :انسانِ بانوا چون بی‌نوا گردد ناامید شود، و چون برخوردار شود بی‌نوایی را از یاد ببرد و سرخوش و سرگِران گردد.

إلا الذين صبروا وعملوا الصالحات أولئك لهم مغفرة وأجر كبير

برداشت از آیه :انسان بانوا چون بینوا گردد نا امید و ناسپاس شود، و چون باز برخوردار شود بینوایی را از یاد ببرد و سرخوش و سرگران گردد، اما انسان مهربان همواره شکیبا و بدی را با نیکی می پوشاند و در رستاخیز نیز از مهربانی برخوردار خواهد بود.( آیات 8 تا 11 )

وما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء إلا ما رحم ربي إن ربي غفور رحيم

برداشت از آیه :پروردگارم مهربان است و من نیز سرشتِ مهربان و الهیِ خود را برگزیده ام، هرچند نفسِ بدکنش و سرکش مرا به ستم می‌خواند.

وما أكثر الناس ولو حرصت بمؤمنين

برداشت از آیه :باورمندی در سرشت و اختیارِ انسان است، نه به‌خواست و اراده‌ی من.

روشنگری:- تصریحی دیگر بر اختیار انسان.

وقال الشيطان لما قضي الأمر إن الله وعدكم وعد الحق ووعدتكم فأخلفتكم وما كان لي عليكم من سلطان إلا أن دعوتكم فاستجبتم لي فلا تلوموني ولوموا أنفسكم ما أنا بمصرخكم وما أنتم بمصرخي إني كفرت بما أشركتمون من قبل إن الظالمين لهم عذاب أليم

برداشت از آیه :در رستاخیز هیچ یاري نباشد و ستمگران و همتاآوران که از سرشتِ مهربان و الهیِ خود آگاهانه دوری‌جسته و از نفسِ بدکنش پیروی کرده‌اند دردمندانه خود را سرزنش‌کنند.

ولقد خلقنا الإنسان من صلصال من حمإ مسنون

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور کالبدِ انسان را از موادی کم‌بها و قابلِ دیدن آفرید.

روشنگری:جسم انسان از ماده ای کم ارزش ساخته شده و آنچه به انسان اعتبار می بخشد روح الهی است که در وی دمیده شده و وجود او را ارزشمند ساخته.

وإذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من صلصال من حمإ مسنون

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور کالبدِ انسان را از مواد و عناصر طبیعت آفرید.

فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به کارگزارانِ هستی فرمود چون کالبدِ انسان را سامان دادم و از روحِ خود در او دمیدم، برایش به خاک افتید؛ و از آن پس آنان در خدمتِ انسان‌اند.

روشنگری:متنِ این آیه با ص ۷۲ یکی است، پس برداشتشان هم یکی ثبت می‌شود.
حرفِ مِن در مِن روحی آمده است و تعلق به او را می‌رساند، نه پاره‌ای از او بودن.
نتیجه‌ی این دمیدن در سجده ۹ نام برده شده است: شنوایی و بینایی و دل.
به خاک افتادنِ کارگزارانِ هستی در این دفتر به خدمت درآمدنِ آنان است؛ به واژه‌ی کلیدیِ ملائکة رجوع شود.

فسجد الملائكة كلهم أجمعون

برداشت از آیه :و از آن پس کارگزارانِ هستی به‌خدمتِ انسان درآمدند.

إلا إبليس أبى أن يكون مع الساجدين

برداشت از آیه :نفسِ ستمکار از سرشتِ الهیِ انسان پیروی نمی‌کند.

قال يا إبليس ما لك ألا تكون مع الساجدين

برداشت از آیه :نفسِ ستمکار از سرشتِ الهیِ انسان پیروی نمی‌کند.

قال لم أكن لأسجد لبشر خلقته من صلصال من حمإ مسنون

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش و خودخواه انسان با سرشتِ الهیِ در ستیز است.

قال فاخرج منها فإنك رجيم

برداشت از آیه :انسان باید که نفسِ بدکنشِ را از خود دور سازد.

وإن عليك اللعنة إلى يوم الدين

برداشت از آیه :انسان باید که پیش از رستاخیز نفسِ بدکنشِ را از خود دور سازد.

روشنگری:لعنت: نفرین، دور باش.

قال رب فأنظرني إلى يوم يبعثون

برداشت از آیه :و نبرد سرشتِ الهیِ انسان با نفسِ بدکنشِ او تا هنگامه‌ی رستاخیز ادامه دارد.

قال فإنك من المنظرين

برداشت از آیه :و وسوسه‌ی نفسِ بدکنش تا هنگامِ مرگِ انسان ادامه دارد.

إلى يوم الوقت المعلوم

برداشت از آیه :تا آنگاه که رستاخیز فرا رسد.

قال رب بما أغويتني لأزينن لهم في الأرض ولأغوينهم أجمعين

برداشت از آیه :نفسِ بدکنشِ فریبکار، دنیا را در چشمانِ انسان چنان می‌آراید تا فریفته‌ی آن گردد.

روشنگری:آیه 16 سوره اعراف و آیه 39 الحجر مضمونی مشابه دارند، پروردگار مهرپرور ابلیس یا نفس بدکنش را فریب نداد بلکه او با خودپرستی خود را فریب داد.

إلا عبادك منهم المخلصين

برداشت از آیه :تنها پیروانِ نابِ سرشتِ مهربانِ الهی از فریبِ نفسِ بدکنش در امان هستند.

قال هذا صراط علي مستقيم

برداشت از آیه :و پیروی از سرشتِ مهربانِ الهی تنها راه به‌سوی پروردگارِ مهرپرور است.

روشنگری:کار نیک انسان پیروی از سرشت مهربان الهی و کار بد او پیروی از راه نفس بدکنش است.

إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين

برداشت از آیه :پیروانِ سرشتِ مهربانِ الهی از نفسِ بدکنش پیروی نمی‌کنند و آنان که پیروی‌کنند از ستمکارانند.

ذلك بأنهم استحبوا الحياة الدنيا على الآخرة وأن الله لا يهدي القوم الكافرين

برداشت از آیه :سرشتِ الهیِ ستمکاران تجلی نیافته و آنان زندگیِ این جهان را بیش از زندگی جاویدِ بازپسین دوست می‌دارند.

أولئك الذين طبع الله على قلوبهم وسمعهم وأبصارهم وأولئك هم الغافلون

برداشت از آیه :دل و چشم و گوشِ ستمکاران بسته است و آنان بی‌خبر اند.

ويدع الإنسان بالشر دعاءه بالخير وكان الإنسان عجولا

برداشت از آیه :انسان شتابناک به بدی می‌پردازد و آن را نیک می‌خواند.

وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه ونخرج له يوم القيامة كتابا يلقاه منشورا

برداشت از آیه :انسان مسئول کردار خویش است و در رستاخیز همان را می بیند.

اقرأ كتابك كفى بنفسك اليوم عليك حسيبا

برداشت از آیه :در رستاخیز هرکس کردارِ خود را می‌بیند و بر آن آگاه است.

وقل لعبادي يقولوا التي هي أحسن إن الشيطان ينزغ بينهم إن الشيطان كان للإنسان عدوا مبينا

برداشت از آیه :پیرو سرشتِ مهربانِ الهی نیکوتر سخن را گوید، گفتار پرخاشگرانه از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش و دشمنیِ آشکار با‌خود است.

وإذ قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس قال أأسجد لمن خلقت طينا

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش انسان را از سرشتِ مهربان و جانشینی‌ی پروردگار ناکام می‌کند.

قال أرأيتك هذا الذي كرمت علي لئن أخرتن إلى يوم القيامة لأحتنكن ذريته إلا قليلا

برداشت از آیه :با وجودِ سرشتِ الهی و امکانِ جانشینیِ پروردگارِ مهرپرور، بیشتر انسان‌هایِ خودخواه راهِ نفسِ بدکنش را برمی‌گزینند.

روشنگری:سرشتِ مهربان، امکانِ جانشینی‌ی پروردگار، وجود خرد و اراده و... در انسان از کرامت های پروردگار مهرپرور به انسان است.

قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش را از خود برانید زیرا در رستاخیز درد و رنجی فراوان برای خود فراهم می‌آورید.

روشنگری:سرشت الهی انسان به نفس بدکنش دورباش می گوید زیرا پیروی از نفس بدکنش انسان را دوزخی می سازد.

واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا

برداشت از آیه :نفسِ بد‌کنش با آرزوها، مال اندوزی و برتری جویی انسان‌ها را می‌فریبد و به دام می‌اندازد و از سرشتِ الهی دور می‌سازد.

إن عبادي ليس لك عليهم سلطان وكفى بربك وكيلا

برداشت از آیه :و فقط انسان‌هایِ دارایِ سرشتِ نابِ الهی از فریبِ نفسِ بدکنش در امان خواهند بود.

ولقد كرمنا بني آدم وحملناهم في البر والبحر ورزقناهم من الطيبات وفضلناهم على كثير ممن خلقنا تفضيلا

برداشت از آیه :و انسان که از خشکی و دریا برخوردار است، آشکارا با سرشتِ مهربانِ خود بر بسیاری از آفریدگان برتری دارد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است

وإذا أنعمنا على الإنسان أعرض ونأى بجانبه وإذا مسه الشر كان يئوسا

برداشت از آیه :چون انسان به فراخی می‌رسد سرشتِ مهربان و الهیِ خود را از یاد می‌برد و آنگاه که به پیروی از نفسِ بدکنش در بدی می‌افتد نا‌امید می‌شود.

قل كل يعمل على شاكلته فربكم أعلم بمن هو أهدى سبيلا

برداشت از آیه :به شما می‌گویم، انسان با سرشتِ الهی، راه نیکوتر را خوب می‌شناسد و کردار انسان به اراده اوست.

أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا

برداشت از آیه :پروردگارم بی‌نیاز است و من نه در زمین کاخی از طلا دارم و نه از آسمان کتابی برای شما می‌آورم، من انسانی هستم که پیام سرشتِ الهیِ خود را به شما می‌رسانم.

قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا

برداشت از آیه :به شما بگویم که انسانِ پیروِ نفسِ بدکنش تنگ نظر است، حتی اگر گنجينه‌‏هاىِ هستی از آنِ او باشد همچنان از بيمِ ناداری بخشش نمی‌کند.

ودخل جنته وهو ظالم لنفسه قال ما أظن أن تبيد هذه أبدا

برداشت از آیه :با نفسی بدکنش و ستمکار وارد شد و گمان داشت که باغِ وی جاودانه است.

فاتخذت من دونهم حجابا فأرسلنا إليها روحنا فتمثل لها بشرا سويا

برداشت از آیه :مریم از آنان کناره گرفت و پرده‌ای میانِ خود و ایشان نهاد؛ پس توانِ زندگی‌بخشی به او رسید و سرشت و اراده‌ی الهی در او به پیکرِ انسانی تمام‌اندام نمودار شد.

روشنگری:توانِ زندگی‌بخشی از همین رویداد در دو جای دیگر به دست می‌آید: فَنَفَخنا فیها مِن روحِنا وَجَعَلناها وَابنَها آیَةً لِلعالَمین (انبیاء ۹۱) و تحریم ۱۲. در مائده ۱۱۰ نیز همان توان برای عیسی آمده است، با قیدِ اذن.
ترتیبِ آیه خواندنی است: کناره گرفتن و پرده نهادن کارِ خودِ مریم است و با حرفِ فَ، آن رسیدن پس از آن می‌آید.
تَمَثَّلَ یعنی به صورتی نمودار شدن که آدمی آن را دریابد.
مریم ۱۸ و ۱۹ سیاقِ این آیه‌اند و گفتگوی پس از آن را می‌آورند.

برداشتِ مفهومیِ روح = اراده‌ی پروردگار مهرپرور که در انسان به امانت گذارده شده.
پروردگار مهرپرور روح خویش را در سرشت انسان قرارداده است( ونفخت فیه من روحی) و آنگاه که انسان از ناباورمندی به باورمندی کامل و از ستمکاری به نیکوکاری خالص گردد، این روح و اراده‌ی الهی در وی ظهور و تجلی یافته، و در مقام جانشینی پروردگار، و در جایگاه انسانِ احسنِ تقویم، به آفرینش می‌پردازد.

ولقد عهدنا إلى آدم من قبل فنسي ولم نجد له عزما

برداشت از آیه :به‌راستی که انسان پیوند سرشتِ مهربان و اراده‌ی پروردگارِ خود را استوار نمی‌دارد و آن‌را به فراموشی می‌سپارد.

روشنگری:آیات 172 اعراف و 60 یس به این پیمان پروردگار مهرپرور با انسان اشاره دارد.

وإذ قلنا للملائكة اسجدوا لآدم فسجدوا إلا إبليس أبى

برداشت از آیه :و آنگاه که سرشتِ مهربان و اراده‌ی الهی در انسان نهاده‌ شد، نفسِ بدکنش او به وسوسه‌گری پرداخت.

فقلنا يا آدم إن هذا عدو لك ولزوجك فلا يخرجنكما من الجنة فتشقى

برداشت از آیه :مرد و زن می‌دانند که نفسِ بدکنش دشمن است و آنان را تیره‌بخت و از پردیس دور می‌سازد.

إن لك ألا تجوع فيها ولا تعرى

برداشت از آیه :پردیسی که سرشار از رفاه و شادی است.

وأنك لا تظمأ فيها ولا تضحى

برداشت از آیه :و هیچ رنجی در آن نباشد.

فوسوس إليه الشيطان قال يا آدم هل أدلك على شجرة الخلد وملك لا يبلى

برداشت از آیه :نفسِ بدکنش با نویدِ زندگیِ جاوید و پادشاهیِ بی‌پایان انسان را وسوسه و او را از سرشتِ مهربانِ الهی دور می‌کند.

فأكلا منها فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وعصى آدم ربه فغوى

برداشت از آیه :فریب‌خوردگانِ نفسِ بدکنش چون پشیمان شوند، بدی را با نیکی می‌پوشانند.

روشنگری:فاکلا منها و عصی ربه: از سرشت مهرپرور خود سر پیچید.
فبدت لهما سواتهما: بدی خود را مشاهده نمودند.
فغوی: فرمان از نفس بدکنش بردند.
و طفقا....: کوشش برای پوشش بدی خود.
-برای روشنگری بیشتر به واژگان کلیدی انسان، ملائکه، شیطان، ابلیس و جن مراجعه شود.

ثم اجتباه ربه فتاب عليه وهدى

برداشت از آیه :انسان چون از بدی پشیمان و به‌ نیکی روآورد از گمراهی نجات می‌یابد.

قال اهبطا منها جميعا بعضكم لبعض عدو فإما يأتينكم مني هدى فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى

برداشت از آیه :دشمنی زاییده‌ی نفسِ بدکنش و دوری از پردیس است و مهربانی پیروی از سرشتِ مهربانِ الهی و راهِ پردیس است.

ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى

برداشت از آیه :هرکس از سرشتِ مهربانِ الهیِ خویش رو‌گردان شود، زندگی بر وی تلخ و در رستاخیز نیکی نمی‌بیند.

ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر فتبارك الله أحسن الخالقين

برداشت از آیه :آفرین بر پروردگارِ مهرپرور برترین آفریننده که انسان را آخر‌بار از نطفه، خون، استخوان، گوشت و پوست پدید‌آورد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا وكان ربك قديرا

برداشت از آیه :پروردگار توانا،‏ انسان را با کالبدی از عناصر طبیعت و با سرشتِ الهی بیافرید.

وأن أتلو القرآن فمن اهتدى فإنما يهتدي لنفسه ومن ضل فقل إنما أنا من المنذرين

برداشت از آیه :من قرآن، راهنمایِ زندگی و هشدارِ رستاخیز را برای شما می‌خوانم، انتخابِ راه یا بیراهه با شماست.

ووصينا الإنسان بوالديه حسنا وإن جاهداك لتشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون

برداشت از آیه :انسان به‌سویِ پروردگارش باز‌گردد و از کردارِ خود آگاه شود، نیکی به پدر و مادر در سرشتِ مهربان و الهیِ انسان است و پیروی از نفسِ بدکنش نادانی است.

روشنگری:نیکی و مهربانی در سرشت الهی انسان است و نیکی به پدر و مادر در راس همه نیکی ها است و انسان به سرشت مهربان و الهی خود داناست و پاسخ قالو بلی در برابر پرسش الست بربکم؟ تاییدی بر آن است، ستمگری و بدی نیز وسوسه نفس بدکنش یا همان شیطان است که انسان خردمند باید از آن دوری جوید اگرچه خواسته عزیزترین یعنی پدر و مادر انسان باشد.

ومن آياته أن خلقكم من تراب ثم إذا أنتم بشر تنتشرون

برداشت از آیه :و این از نشانه‌هایِ پروردگارِ مهرپرور است که همه‌یِ انسانهایِ پراکنده بر رویِ زمین از کالبدی ناچیز آفریده شده‌اند.

روشنگری:برداشت مفهومی از آیه 20 سوره روم و آیات بعدی تا آیه 28 سوره روم با توجه و دقت در مفهوم آیه 29 و بویژه آیه 30 سوره روم به دست خواهد آمد.

فأقم وجهك للدين حنيفا فطرت الله التي فطر الناس عليها لا تبديل لخلق الله ذلك الدين القيم ولكن أكثر الناس لا يعلمون

برداشت از آیه :افسوس که بسیاری در‌نمی‌یابند سرشتِ همیشه پاک و همیشه بیدارِ انسان، همان سرشتِ الهی است که پروردگارِ مهرپرور در او نهاده؛ و راه و رسمِ برخاسته از آن استوار خواهد ماند.

روشنگری:دین، راه و رسم و آئینِ منتخبِ سرشتِ الهیِ انسان( دین الله) است. مهربانی(ملائکة الله) و یا ستمکاری( نفس بدکنش/شیطان) را انسان به کمک اراده‌ی الهیِ خود (امرالله) انتخاب می‌نماید.
منشاء سرشتِ الهی انسان (فطرة الله) است که در هنگام آفرینش در وی دمیده شده است( روح الله).
تجلیِ سرشتِ الهی در انسان(اذن الله) است.
مجموع کنش‌های بالا، راه و آئینِ مهرِ پروردگارِ مهرپرور (صراط الله/صراط مستقیم) است.
للدين حنيفا = راه و رسم پاک.
الدين القيم = آئین استوار.
فطرت الله = سرشتِ مهربانِ پروردگار مهرپرور.
در قرآن از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می‌کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می‌کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می‌رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می‌گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار‌گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده است.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می‌گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می‌دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشتِ مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می‌تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می‌افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

سرشتِ الهی (فطرة اللّٰه) در هنگامِ آفرینش در انسان دمیده شد (روح اللّٰه)، و سرچشمه‌ی وجدانِ اوست؛ و انسان باید آن را به‌کار گیرد و متجلی سازد.
وجدانِ الهی (دین اللّٰه) به انسان توانِ سنجش می‌بخشد، تا مهربانی را از ستمکاری بازشناسد: یک سو کارگزارانِ هستی و سرشتِ الهی (ملائکة اللّٰه)، و سویِ دیگر نفسِ بدکنش (الشیطان).
آن‌گاه انسان، با تجلیِ سرشتِ الهیِ خویش و به یاریِ اراده‌ی الهیِ خود (امر اللّٰه) و به اذنِ پروردگار (اذن اللّٰه)، احسنِ تقویمِ خود را به فعل می‌رساند و به جایگاهِ خلیفگی در زمین می‌رسد.
این زنجیره — از دمیدنِ سرشت تا به فعل رسیدنِ آن — همان دهشِ پروردگارِ مهرپرور است (نعمت اللّٰه)، و همان راه و آیینِ مهرِ او (صراط اللّٰه / الصراط المستقیم).
لِلدّینِ حَنیفاً = راه و رسمِ پاک. الدّینُ القَیِّم = آیینِ استوار. فِطرَتَ اللّٰه = سرشتِ مهربانِ پروردگارِ مهرپرور.

ولو شئنا لآتينا كل نفس هداها ولكن حق القول مني لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين

برداشت از آیه :انسان در پیروی از سرشتِ مهربان خود تواناست، پیروان نفسِ بدکنش و بدسیرتانِ دانا در رستاخیز رنجور خواهند بود.

إنا عرضنا الأمانة على السماوات والأرض والجبال فأبين أن يحملنها وأشفقن منها وحملها الإنسان إنه كان ظلوما جهولا

برداشت از آیه :کهکشانها در برابرِ تواناییِ انسان ناچیز‌ هستند، انسانِ با اراده و سرشتِ الهی چگونه نادان و ستمکار باشد!

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

قل إن ضللت فإنما أضل على نفسي وإن اهتديت فبما يوحي إلي ربي إنه سميع قريب

برداشت از آیه :به‌شما می‌گویم: پروردگارِ مهرپرور بسیار نزدیک و شنواست، اگر به‌کژی گراییم، نفسِ خویش را سرزنش کنیم و اگر مهربانی پیشه‌ کنیم، آن‌را تجلیِ اراده‌ و سرشتِ الهیِ خود بدانیم.‌

يا أيها الناس أنتم الفقراء إلى الله والله هو الغني الحميد

برداشت از آیه :ای مردمان، شما نیازمندانِ پروردگارِ مهرپرورید، و او بی‌نیازِ ستوده است.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
ای انسان پروردگارِ مهرپرور بی‌نیاز و ستوده است و داشته‌هایِ تو همه از اوست.
فقیر = نیازمند. غنیّ = بی‌نیاز.
این آیه بی‌نیازیِ او را از سویِ انسان می‌گوید: آنچه انسان در راهِ او می‌کند، نیازِ انسان است نه نیازِ او. و «غنیّ» را با «حمید» جفت می‌کند بی‌نیازِ ستوده یعنی ستایش از نیازِ ستوده‌شده برنمی‌خیزد، از دیدنِ ستاینده.
به آیه‌ی ۲ سوره‌ی حمد، آیه‌ی ۹۷ سوره‌ی آل عمران و آیه‌ی ۲ سوره‌ی اخلاص رجوع شود.

ثم أورثنا الكتاب الذين اصطفينا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه ومنهم مقتصد ومنهم سابق بالخيرات بإذن الله ذلك هو الفضل الكبير

برداشت از آیه :مقرر فرمود تا میراثِ پیامبران برای انسان‌ها کتاب آنان باشد، ولی انسان‌ها برخی پیروِ نفسِ بدکنش، برخی میانه‌رو و برخی پیروِ سرشتِ مهربانِ الهی می‌شوند.

ألم أعهد إليكم يا بني آدم أن لا تعبدوا الشيطان إنه لكم عدو مبين

برداشت از آیه :سرشتِ انسان از سرشتِ پروردگار مهرپرور است و پیروی از نفسِ بدکنش دشمنیِ آشکار با خویشتن است.

وأن اعبدوني هذا صراط مستقيم

برداشت از آیه :راهِ درست پیروی از سرشتِ مهربان و الهیِ انسان است.

أولم ير الإنسان أنا خلقناه من نطفة فإذا هو خصيم مبين

برداشت از آیه :با آنکه انسان می‌بیند که از نطفه‌ای ناچیز آفریده شده اما همچنان آشکارا گردنکشی می‌کند.

وباركنا عليه وعلى إسحاق ومن ذريتهما محسن وظالم لنفسه مبين

برداشت از آیه :ابراهیم و اسحق از فرخندگان بودند و فرزندانشان برخی نیکوکار و پیرو سرشتِ مهربانِ الهی و برخی آشکارا ستمکار و پیروِ نفسِ بدکنش گردیدند.

إذ قال ربك للملائكة إني خالق بشرا من طين

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور اراده فرمود تا انسان را با کالبدی از جنس طبیعت بیافریند.

روشنگری:طین، تراب، صلصال کالفخار، حماء مسنون و... همگی به کیفیت و کمیت جنس و جسم انسان اشاره دارد که از ماده ای ناچیز و کم بها و کدر و قابل دیده شدن از طبیعت آفریده شده است.

فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به کارگزارانِ هستی فرمود چون کالبدِ انسان را سامان دادم و از روحِ خود در او دمیدم، برایش به خاک افتید؛ و از آن پس آنان در خدمتِ انسان‌اند.

روشنگری:متنِ این آیه با حجر ۲۹ یکی است، پس برداشتشان هم یکی ثبت می‌شود.
حرفِ مِن در مِن روحی آمده است و تعلق به او را می‌رساند، نه پاره‌ای از او بودن.
نتیجه‌ی این دمیدن در سجده ۹ نام برده شده است: شنوایی و بینایی و دل.
به خاک افتادنِ کارگزارانِ هستی در این دفتر به خدمت درآمدنِ آنان است؛ به واژه‌ی کلیدیِ ملائکة رجوع شود.

رتبه‌ها و دهش‌هایی که متن برای انسان برمی‌شمارد:

۱. انسان را جانشین در زمین می‌خواند، و تکلیفِ این جانشینی داوری به حق است (بقره ۳۰، ص ۲۶).
۲. دانشِ کارگزارانِ هستی را بسته و دانشِ انسان را گشوده نشان می‌دهد؛ آنان خود می‌گویند جز آنچه به ما آموختی دانشی نداریم (بقره ۳۱ و ۳۲).
۳. با آموزشِ همه‌ی نام‌ها، دانشِ بالقوه بر هستی را به انسان می‌دهد (بقره ۳۱).
۴. فزونیِ دانشِ انسان را در برابرِ آنان به نمایش می‌گذارد (بقره ۳۳).
۵. فرمود تا کارگزارانِ هستی در خدمتِ انسان درآیند (بقره ۳۴، ص ۷۲).
۶. فرزندانِ آدم را گرامی داشت و بر بسیاری از آفریدگان برتری بخشید (اسراء ۷۰).
۷. آنان را در خشکی و دریا برنشاند و از پاکیزه‌ها روزی داد (اسراء ۷۰).
۸. آفرینشِ انسان را با فرخنده خواندنِ خویش مهر کرد: فَتَبارَکَ اللّٰهُ أحسَنُ الخالِقین (مومنون ۱۴).
۹. پس از آفرینشِ نخستین، از روحِ خود در انسان دمید (ص ۷۲، حجر ۲۹، سجده ۹).
۱۰. انسان را بر سرشتِ الهی آفرید و همان را دینِ استوار خواند (روم ۳۰).
۱۱. امانتی را بر او نهاد که آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها از پذیرفتنش سر باز زدند (احزاب ۷۲).
۱۲. بهره‌ی انسان را همان کوششِ خودش قرار داد و بس (نجم ۳۹).
۱۳. انسان را بر درونِ خویش آگاه ساخت، هرچند بهانه بتراشد (قیامت ۱۴ و ۱۵).
۱۴. فرمود انسان با رنج و کوششِ فراوان به پروردگارش خواهد رسید (انشقاق ۶).
۱۵. سنجشِ بدکاری و نیکوکاری را در او الهام کرد (شمس ۷ و ۸).
۱۶. آفرینشِ انسان را نیکوترین مرتبه خواند، و همین انسان است که به پست‌ترین مرتبه هم فرو می‌افتد (تین ۴ و ۵).
۱۷. در رستاخیز هر کس هم‌وزنِ ذره‌ای نیکی یا بدی کرده باشد، همان را خواهد دید (زلزله ۷ و ۸).
۱۸. و با این همه، انسان در برابرِ پروردگارش ناسپاس است (عادیات ۶).

إنا أنزلنا عليك الكتاب للناس بالحق فمن اهتدى فلنفسه ومن ضل فإنما يضل عليها وما أنت عليهم بوكيل

برداشت از آیه :قرآن کتابی است که بر دلِ من پرتو افکنده و به درستی در اختیارِ همه انسانهاست، پیروانِ سرشتِ مهربانِ الهی را راهنما و پیروانِ نفسِ بدکنش را بهره‌ای از آن نباشد.

الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون

برداشت از آیه :اندیشه ورزان در این نشانه‌یِ الهی اندیشه کنند، بازگشت جان‌ها به‌سوی پروردگار مهرپرور است، هنگام خواب نیز جان‌ها ستانده می‌شود و برخی از جان‌ها برای سرآمدی به تن باز‌می‌گردد.

قل يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم

برداشت از آیه :می‌گویم: ای رهروانِ من که بر خویش زیاده‌روی کرده‌اید، از مهرِ پروردگارِ مهرپرور نومید مشوید؛ او همه‌ی خطاها را می‌پوشاند، که خطاپوش و مهربان است.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
ای انسانهای نیکو‌سرشت که با پیروی از نفسِ بدکنش برخود ستم روا داشته‌اید، به سرشتِ الهیِ خود امیدوار و با مهربانی همه‌ی خطاهای خود را بپوشانید.

قل إنما أنا بشر مثلكم يوحى إلي أنما إلهكم إله واحد فاستقيموا إليه واستغفروه وويل للمشركين

برداشت از آیه :من انسانی مانندِ شما هستم جز آنکه اراده و سرشتِ پروردگارم در من شکوفا گردیده، همتاآوران خردورزی کنند و رو به‌سویِ آن یگانه آورند و بدی‌هایِ خود را با نیکی بپوشانند.

من عمل صالحا فلنفسه ومن أساء فعليها وما ربك بظلام للعبيد

برداشت از آیه :هرکه کارِ نیکی کند به سودِ خویش است و هرکه بدی کند به زیانِ خویش؛ و پروردگارِ مهرپرور بر هیچ‌کس ستم نمی‌کند.

روشنگری:من عمل صالحاً فلنفسه = هر که نیکی کند به سودِ خویش است. ظلّام للعبید = ستمکار بر بندگان.
به آیه‌ی ۷۹ نساء و آیه‌ی ۱۶۵ آل عمران رجوع شود که نیکی و بدی را به دو سرچشمه‌ی درونیِ انسان بازمی‌گردانند.

لا يسأم الإنسان من دعاء الخير وإن مسه الشر فيئوس قنوط

برداشت از آیه :انسان فراوان فزونی‌خواه است و در کاستی فراوان نومید و دلسرد.

ولئن أذقناه رحمة منا من بعد ضراء مسته ليقولن هذا لي وما أظن الساعة قائمة ولئن رجعت إلى ربي إن لي عنده للحسنى فلننبئن الذين كفروا بما عملوا ولنذيقنهم من عذاب غليظ

برداشت از آیه :و چون انسان از تنگنا به گشایش رسد خود را در پردیسِ جاودان پندارد و رستاخیز را دو‌دل شود، حال‌آنکه ستمکاران را جز ستم فرا‌رو نباشد.

وإذا أنعمنا على الإنسان أعرض ونأى بجانبه وإذا مسه الشر فذو دعاء عريض

برداشت از آیه :و انسان چون کامروا شود از سرشتِ مهربانِ الهیِ خود روگرداند و چون ناکام گردد فراوان مویه‌کند.

فإن أعرضوا فما أرسلناك عليهم حفيظا إن عليك إلا البلاغ وإنا إذا أذقنا الإنسان منا رحمة فرح بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم فإن الإنسان كفور

برداشت از آیه :پیامِ سرشتِ الهیِ من این است که انسان آزاد آفریده شده و به سببِ آن باید که شادان باشد، ناشادی از نفسِ بدکنش است که انسان را به بند می‌کشد.

وما كان لبشر أن يكلمه الله إلا وحيا أو من وراء حجاب أو يرسل رسولا فيوحي بإذنه ما يشاء إنه علي حكيم

برداشت از آیه :انسان سخنِ پروردگارِ مهرپرور را جز از سه راه نمی‌شنود: یا از راهِ تجلیِ سرشتِ الهیِ خویش، یا از پسِ پرده، یا از زبانِ فرستاده‌ای که به اذنِ او هر چه بخواهد می‌رساند؛ و او بلندمرتبه و فرزانه است.

روشنگری:این آیه واژه‌ی روح را ندارد و برای کامل شدنِ آیه‌ی ۵۲ آمده است.
سه راه در خودِ آیه شمرده شده و هیچ‌یک نباید از برداشت بیفتد، و ترتیبشان به ترتیبِ فاصله است: نخست بی‌واسطه، سپس از پسِ پرده، سپس با فرستاده.
درباره‌ی راهِ دوم، یک احتمال این است که آن پرده بر فهمِ انسان باشد و سخن از راهِ چیزهای این جهان به او برسد، بی دیدنِ گوینده؛ قرینه‌اش اسراء ۴۴ است که هم گفتنِ همه‌ی چیزها را ثبت می‌کند و هم نفهمیدنِ ما را، وَلٰکِن لا تَفقَهونَ تَسبیحَهُم، و نمونه‌اش قصص ۳۰ که در آن صدا از درختی به موسی رسید. این تنها یک احتمال است و متن آن را تصریح نکرده.
در راهِ سوم، فعلِ فَیوحِیَ بر پیامِ رسیده هم اطلاق شده؛ پس وحی در متن دو کاربرد دارد، یکی آن رسانشِ بی‌واسطه و دیگری خودِ پیام. به واژه‌ی کلیدیِ وحی رجوع شود.
قیدِ بِإذنِه این آیه را به واژه‌ی کلیدیِ اذن می‌پیوندد.

وكذلك أوحينا إليك روحا من أمرنا ما كنت تدري ما الكتاب ولا الإيمان ولكن جعلناه نورا نهدي به من نشاء من عبادنا وإنك لتهدي إلى صراط مستقيم

برداشت از آیه :و این‌چنین بود که روحی از امرِ او بر من رسید؛ نه کتاب را می‌دانستم و نه باورمندی را، ولی همان روح نور شد تا با آن هر یک از بندگان را که بخواهد راه نماید؛ و من به راهِ راست راه می‌نمایم.

روشنگری:گونه‌های وحی در متن، به تفکیکِ گیرنده و فرستنده:

وحی بر پیام‌آور، آنچه بر دلِ او فرود می‌آید: إن هُوَ إلّا وَحیٌ یوحیٰ (نجم ۳ و ۴؛ نیز نجم ۱۰ و ۱۱، و نساء ۱۶۳).
وحی بر انسانی که پیام‌آور نیست: بر دلِ مادرِ موسی (طه ۳۸، قصص ۷) و بر یارانِ عیسی (مائده ۱۱۱).
وحی بر کارگزارانِ هستی: إذ یوحی رَبُّکَ إلَی المَلائِکَة (انفال ۱۲).
وحی بر جاندار و بر آسمان و زمین: زنبور (نحل ۶۸)، آسمان‌ها (فصلت ۱۲)، زمین (زلزله ۵).
وحی میانِ آدمیان به یکدیگر، که جهتش فریب است: یوحی بَعضُهُم إلیٰ بَعضٍ زُخرُفَ القَول (انعام ۱۱۲؛ آیه‌ی ۱۱۳ سیاقِ آن است).
پس وحی در متن شیوه‌ی رسانش است و جهت و ارزشش را از فرستنده می‌گیرد، نه از خودِ رسانش.
و گیرنده‌ی آن هیچ نشانِ ظاهری ندارد که او را از دیگران جدا کند؛ خودِ پیام‌آور می‌گوید قُل إنَّما أنا بَشَرٌ مِثلُکُم یوحیٰ إلَیّ (کهف ۱۱۰؛ نیز انعام ۹۳ در نکوهشِ دروغ بستنِ وحی).
و سه راهِ سخن گفتن در شوری ۵۱ شمرده شده است: بی‌واسطه، از پسِ پرده، و با فرستاده؛ در راهِ سوم، فعلِ فَیوحِیَ بر خودِ پیامِ رسیده هم اطلاق شده.
برداشتِ دفتر: آنچه بر پیام‌آور رسید از جنسِ روح است، روحاً مِن أمرِنا (شوری ۵۲)، و همان جنس است که در آفرینشِ انسان دمیده شد، نَفَختُ فیهِ مِن روحی (حجر ۲۹). بر این پایه، وحی بر انسان از راهِ تجلیِ همان سرشتِ دمیده‌شده رخ می‌دهد، و مِن أمر در هر دو سو تکرار شده است (اسراء ۸۵، نحل ۲، غافر ۱۵

این آیه یکی از چهار موضعی است که روح را به امر می‌بندد؛ سه موضعِ دیگر اسراء ۸۵، نحل ۲ و غافر ۱۵ است و در هر چهار حرفِ مِن آمده.
و صریح‌ترین جایی است که متن کارکردِ روح را نام می‌برد: نور شدن و راه نمودن.
دو نادانیِ پیشین در خودِ آیه آمده، نادانی از کتاب و از باورمندی، و با ولکن به آن روشنایی وصل شده است؛ پس آن دانش از راهِ تجلیِ سرشتِ الهی به دست آمد و نه از آموختنِ پیشین.
جمله‌ی پایانی راه نمودن را به خودِ پیام‌آور نسبت می‌دهد.

ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمن لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون

برداشت از آیه :چرا انسان‌ها با داشتنِ سرشتِ الهیِ یکسان با یکدیگر مهربان نباشند؟ آیا جز این است که نامهربانان برای خود خانه‌هایی گران‌بها برپا می‌کنند؟.

روشنگری:آیات بسیاری در قرآن از جمله آیات 213/2، 19/10 و 52/21 انسانها امتی واحده بوده اند.

يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون

برداشت از آیه :در رستاخیز پیروان سرشتِ مهربانِ الهی خود را در گستره‌ای بی‌پایان از نیکی‌ها، شادی‌ها و زیبایی‌ها خواهند‌یافت و به‌ همه‌ی خواسته‌های خود نایل می‌آیند.

أفرأيت من اتخذ إلهه هواه وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه وجعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلا تذكرون

برداشت از آیه :رستگاری جز در پیروی از سرشتِ مهربانِ الهی نیست و هرکس گوش و چشم و قلبِ خود را نگشاید، پیروِ نفسِ بدکنش خود شود و گمراه گردد.

ولقد خلقنا الإنسان ونعلم ما توسوس به نفسه ونحن أقرب إليه من حبل الوريد

برداشت از آیه :انسان را آفریدیم و می‌دانیم آنچه نفسِ بدکنش در او وسوسه می‌کند؛ و ما از رگِ گردن به او نزدیک‌تریم.

روشنگری:حَبلِ الوَرید = رگِ گردن. نزدیک‌تر بودن از رگِ گردن، نزدیکیِ مکانی نیست؛ بی‌واسطگی است.
و به این دقت شود که این نزدیکی در همان آیه‌ای گفته می‌شود که از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش سخن دارد: او به انسان از نفسِ خودِ انسان نزدیک‌تر است. به آیه‌ی ۱۸۶ سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۸۵ سوره‌ی واقعه و آیه‌ی ۲۴ سوره‌ی انفال رجوع شود.
خوانشِ درونیِ آیه: و پروردگار مهرپرور انسان را آفرید و او را از سرشت خود پر نمود و انسان از وسوسه‌های نفسِ بدکنش خود آگاه است.

وجاءت كل نفس معها سائق وشهيد

برداشت از آیه :همه انسان‌ها به‌سوی رستاخیز می‌شتابند و گواه کردار خویش خواهند بود.

إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى

برداشت از آیه :ناباورمندان و نامهربانان آنچه را بجایِ پروردگارِ مهرپرور می‌خوانند جز گمان و وسوسه‌ی نفسِ بدکنش نیست، حال آنکه رستگاری در پیروی از سرشتِ مهربانِ الهی است.

وأن ليس للإنسان إلا ما سعى

برداشت از آیه :و انسان هرچه را خواهد از راهِ تلاش به دست آورد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

وأن سعيه سوف يرى

برداشت از آیه :و نتیجه‌یِ تلاشِ خود را زودا که باز بیند.

خلق الإنسان

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور انسان را آفرید.

علمه البيان

برداشت از آیه :و در او دانایی نهاد.

خلق الإنسان من صلصال كالفخار

برداشت از آیه :کالبدِ انسان از ماده‌ای کم‌بها و قابلِ رویت آفریده شده است.

روشنگری:جسم انسان از ماده‌ی سرد (طین لازب، صلصال کالفخار، حماء مسنون، ...) و قابل دیدن آفریده شده و روح، سرشت و اراده‌ی انسان از نیرو و حرارت ( نار، مارج، نار سموم،...) و نادیدنی آفریده شده اند. فرشته، شیطان، ابلیس، جن و... به ترتیب نماد کارگزارانِ سرشتِ الهی و نفسِ بدکنش انسان هستند.

كمثل الشيطان إذ قال للإنسان اكفر فلما كفر قال إني بريء منك إني أخاف الله رب العالمين

برداشت از آیه :آنان که با وسوسه‌یِ نفسِ بد‌کنش ستم می‌کنند در رستاخیز از کردارِ خود گریزان و از سرشتِ الهیِ خود در هراس هستند.

فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون

برداشت از آیه :بشنوید و بپذیرید و تا می‌توانید به نیازمندان کمک کنید که نیکوکاری برای انسان بهتر است و از آزمندی نفسِ بدکنش بپرهیزید.

إن الإنسان خلق هلوعا

برداشت از آیه :آزمندی خویِ انسان است.

إذا مسه الشر جزوعا

برداشت از آیه :انسان چون در تنگنا افتد ناشکیبایی کند.

وإذا مسه الخير منوعا

برداشت از آیه :انسان در گشایش تنگ‌چشم است.

الذين هم على صلاتهم دائمون

برداشت از آیه :انسان‌هایِ باورمندی که همواره با پروردگارشان در راز و نیاز اند، آزمند و ناشکیب نیستند.

والذين في أموالهم حق معلوم

برداشت از آیه :و از داشته‌هایِ آنان سهمی معین برایِ نیازمندان است.

للسائل والمحروم

برداشت از آیه :و از داشته‌هایِ آنان سهمی معین برایِ نیازمندان است.

والذين يصدقون بيوم الدين

برداشت از آیه :انسان‌هایِ باورمند که با پروردگارِ خود در راز و نیاز اند آزمند و ناشکیب نیستند.

بسم الله الرحمن الرحيم لا أقسم بيوم القيامة

برداشت از آیه :آیا روزِ رستاخیز را باور ندارید؟

ولا أقسم بالنفس اللوامة

برداشت از آیه :آیا وسوسه‌هایِ نفسِ بدکنش را باور‌ ندارید؟

أيحسب الإنسان ألن نجمع عظامه

برداشت از آیه :چرا انسان زندگانیِ پس از مرگ را به حساب نمی‌آورد؟

بلى قادرين على أن نسوي بنانه

برداشت از آیه :حال آنکه انسان در رستاخیز جزئیاتِ کردارش را خواهد دید.

بل يريد الإنسان ليفجر أمامه

برداشت از آیه :نفسِ بدکنشِ انسان همواره برایِ ستم پیشتاز است.

بل الإنسان على نفسه بصيرة

برداشت از آیه :البته که انسان خردمند بر سرشتِ مهربان و نفسِ بدکنشِ خویش آگاه است.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

ولو ألقى معاذيره

برداشت از آیه :حتی آنگاه که بهانه می‌آورد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

أيحسب الإنسان أن يترك سدى

برداشت از آیه :چرا انسان مى‌پندارد که بى‌‌هدف آفریده شده‌است؟

ألم يك نطفة من مني يمنى

برداشت از آیه :آیا قرارِ نطفه‌یِ پدر در بطنِ مادر هدفمند نیست؟

وأما من خاف مقام ربه ونهى النفس عن الهوى

برداشت از آیه :خوشا به‌حال آن خرد‌ورزی که سرشتِ مهربانِ خود را می‌شناسد و از وسوسه‌هایِ نفسِ بدکنش دوری می‌گزیند.

يا أيها الإنسان إنك كادح إلى ربك كدحا فملاقيه

برداشت از آیه :ای انسان تو برایِ رسیدن به پروردگارت تلاش‌ها کرده و رنج‌ها کشیده‌ای، به دیدارِ او نایل خواهی‌آمد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

فلينظر الإنسان مم خلق

برداشت از آیه :انسان به آن‌ چیزی که از آن آفریده شده اندیشه‌کند.

خلق من ماء دافق

برداشت از آیه :آیا انسان از قطره‌یِ آبِ ناچیزی آفریده نشده است؟

يخرج من بين الصلب والترائب

برداشت از آیه :آیا انسان از میانِ گوشت و استخوان بیرون نیامده؟

فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه فيقول ربي أكرمن

برداشت از آیه :و چون انسان به نوا رسد خود را بزرگ پندارد.

وأما إذا ما ابتلاه فقدر عليه رزقه فيقول ربي أهانن

برداشت از آیه :و چون انسان در تنگ‌دستی افتد خود را خوار شمرد.

كلا بل لا تكرمون اليتيم

برداشت از آیه :هرگز، سنجه‌ی بزرگی و خواری انسان نکوداشتِ یتیمان است.

ولا تحاضون على طعام المسكين

برداشت از آیه :و پیشی‌جُستن در نواختنِ نیازمندان است.

وتأكلون التراث أكلا لما

برداشت از آیه :و پرهیز از چپاولِ میراثِ ناتوانایان است.

يا أيتها النفس المطمئنة

برداشت از آیه :ای آنکه بر وسوسه‌ی نفسِ بدکنش چیره شده‌ای.

ارجعي إلى ربك راضية مرضية

برداشت از آیه :با خشنودی به‌سویِ پروردگارت که از تو خشنود است باز‌گرد.

لقد خلقنا الإنسان في كبد

برداشت از آیه :انسان در رنج آفریده شده است.

أيحسب أن لن يقدر عليه أحد

برداشت از آیه :انسان دوست دارد دیگری بر او پیشی نگیرد.

ونفس وما سواها

برداشت از آیه :نفسِ انسان و آن‌چه در اوست.

فألهمها فجورها وتقواها

برداشت از آیه :نفس انسان نیکوکاری و ستمکاری می‌شناسد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

قد أفلح من زكاها

برداشت از آیه :و هرکس نیکی را برگزید رستگار شد.

وقد خاب من دساها

برداشت از آیه :و آن‌که ستم را برگزید نومید گردید.

لقد خلقنا الإنسان في أحسن تقويم

برداشت از آیه :انسان با پیروی از سرشتِ الهیِ خود به نیکوترین جایگاه یعنی جانشینیِ پروردگارش می‌رسد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

ثم رددناه أسفل سافلين

برداشت از آیه :و انسان با پیروی از نفسِ بدکنش به پست‌ترین آفریده‌ی هستی فرو می‌افتد.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات فلهم أجر غير ممنون

برداشت از آیه :انسانهایِ باورمند و نیکوکار را رستاخیزی نیکو است.

خلق الإنسان من علق

برداشت از آیه :ارزشِ انسان از جسمِ او نیست.

علم الإنسان ما لم يعلم

برداشت از آیه :در سرشتِ انسان دانایی نهفته است.

كلا إن الإنسان ليطغى

برداشت از آیه :انسان دارای نفسی سرکش است.

أن رآه استغنى

برداشت از آیه :آنگاه که انسان احساسِ بی‌نیازی کند نفسِ بدکنش او سرکش می‌شود.

يومئذ يصدر الناس أشتاتا ليروا أعمالهم

برداشت از آیه :در رستاخیز انسان نگرانِ دیدنِ کردارِ خویش است.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره

برداشت از آیه :در رستاخیز انسان حتی کوچکترین کردارِ نیکِ خود را می‌بیند.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره

برداشت از آیه :در رستاخیز انسان حتی کوچکترین کردارِ بدِ خود را می‌بیند.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

إن الإنسان لربه لكنود

برداشت از آیه :و با این همه انسان در برابرِ پروردگارش ناسپاس است.

روشنگری:پروردگار مهرپرور از آیه 31 تا آیه 34 سوره بقره، آیه 70 الاسراء، آیه 14 سوره المؤمنون، آیه 72 سوره ص، آیه 30 سوره الروم، آیه 72 احزاب، آیه 39 نجم، آیات 14 و 15 قیامت، آیه 6 انشقاق، آیه 8 شمس، آیه 4و5 تین، آیات 6،7،8 زلزله، آیه 6 عادیات، رتبه های اعطایی به انسان را نام می برد:
1- انسان را جانشین خود بر روی زمین معرفی می کند.
2- فرشتگان را از شناخت کامل انسان عاجز قلمداد می کند.
3- با آموزش اسماء دانایی انسان را به کمال می رساند.
4- افزونی دانایی انسان را نسبت به فرشتگان به نمایش می گذارد.
5- فرمود تا فرشتگان انسان را ستایش نموده و در خدمت او قرار گیرند.
6- فرمود فرزندان آدم را گرامی داشته و بر بسیاری برتری بخشیده.
7- پروردگار مهرپرور خشکی و دریا را تحت سلطه فرزندان آدم قرار داد و چیزهای پاکیزه را روزی او نمود.
8- پروردگار بخاطر کمال خلقت انسان برخود درود و آفرین می گوید.
9- پروردگار پس از آفرینش اولیه انسان از روح خود در انسان می دمد.
10- پروردگار انسان را بر سرشت مهر خویش آفریده است.
11- انسان کوچک اندام چه شجاع و پرتوان است، او اراده و سرشت الهی را که عظمت کهکشانها در برابرش ناچیز است را با خود دارد.
12- فرمود انسان هرچه را بخواهد از راه تلاش به دست آورد.
13- فرمود انسان بر درون خود آگاه است.
14- فرمود انسان حتی آنگاه که بهانه می تراشد، بر درون خود آگاه است.
15- فرمود اگرچه با رنج و تلاش فراوان، لیکن انسان به پروردگارش خواهد رسید.
16- اختیار بدکاری و نیکوکاری در وجود انسان بنا نهاده شده است.
17- آفرینش انسان نیکو ترین مرتبه از آفرینش هستی است.
18- اما همین انسان نیکوترین مرتبه، به پست ترین مرتبه آفرینش نیز فرو می افتد.
19- در روز رستاخیز هر کس به اندازه وزن ذره ای نیکی کرده آن را خواهد دید ، و هرکس به اندازه وزن ذره ای بدی نموده آن را خواهد دید.
20- و با این همه انسان در برابر پروردگارش ناسپاس است.

إن الإنسان لفي خسر

برداشت از آیه :انسانِ ناباورمندِ ستمکار تشویق کننده‌ی ناراستی و زیانکار است.

إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وتواصوا بالحق وتواصوا بالصبر

برداشت از آیه :انسانِ باورمندِ نیکوکارِ سفارش‌گرِ به درستکاری و شکیبایی پیروز است.

بسم الله الرحمن الرحيم ويل لكل همزة لمزة

برداشت از آیه :به نامِ پروردگارِ مهرپرورِ مهربان.
وای بر انسان‌هایِ هرزه‌زبانِ ریشخند‌گر.

الذي جمع مالا وعدده

برداشت از آیه :وای بر انسان‌هایِ دارا و تنگ‌چشم.

يحسب أن ماله أخلده

برداشت از آیه :وای بر انسان‌هایی که گمان می‌کنند دارایی جاودانه‌گی است.

كلا لينبذن في الحطمة

برداشت از آیه :هرگز چنین نیست، آنان خود را در آتشِ حسرت خواهند افکند.