سوره البقره

فهزموهم بإذن الله وقتل داوود جالوت وآتاه الله الملك والحكمة وعلمه مما يشاء ولولا دفع الله الناس بعضهم ببعض لفسدت الأرض ولكن الله ذو فضل على العالمينَ

برداشت از آیه :اگر مردمان ستم را از یکدیگر بازندارند، زمین به تباهی می‌رود؛ سرشتِ الهی به دادگر، فرمانروایی و فرزانگی می‌بخشد.

تلك آيات الله نتلوها عليك بالحق وإنك لمن المرسلينَ

برداشت از آیه :اینها نشانه‌های راستینِ سرشتِ الهی است که بر دلِ من نشسته است.

تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض منهم من كلم الله ورفع بعضهم درجات وآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس ولو شاء الله ما اقتتل الذين من بعدهم من بعد ما جاءتهم البينات ولكن اختلفوا فمنهم من آمن ومنهم من كفر ولو شاء الله ما اقتتلوا ولكن الله يفعل ما يريدَ

برداشت از آیه :برخی از این پیام‌آوران بر برخی برتری یافتند؛ با برخی سخن گفته شد و پایه‌های برخی برتر رفت. و عیسی پسرِ مریم نشانه‌های روشن آورد و از کارگزارِ برگزیده‌ی هستی نیرو گرفت. اگر پروردگارِ مهرپرور می‌خواست، آیندگانشان پس از آن نشانه‌های روشن به جنگِ یکدیگر نمی‌رفتند؛ ولی اختلاف کردند، پس برخی باور آوردند و برخی ناباور شدند. و اگر می‌خواست به جنگِ یکدیگر نمی‌رفتند؛ ولی او هر چه بخواهد همان می‌کند.

روشنگری:ساختِ آیه دو بار لَو شاءَ دارد و هر بار یک ولکن در پی‌اش. ولکنِ یکم کار را به مردمان می‌دهد، اختلاف کردند و برخی باور آوردند و برخی ناباور شدند؛ ولکنِ دوم چارچوب را نزدِ پروردگار نگه می‌دارد. و چون لَو شاءَ شرطِ خلافِ واقع است، یعنی آن جلوگیری رخ نداده و میدان باز مانده است؛ همان‌گونه که در یونس ۹۹ پس از لَو شاءَ بی‌درنگ وادار کردن رد می‌شود.

آن جنگ پس از آمدنِ نشانه‌های روشن رخ داده است، نه پیش از آن.

این آیه هم‌سنگِ بقره ۸۷ و مائده ۱۱۰ است و آن سه‌گانه را کامل می‌کند؛ در هر سه، نیرو گرفتنِ عیسی با همان ترکیبِ أیَّدَ همراه با بِروحِ القُدُس آمده است.

يا أيها الذين آمنوا أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم لا بيع فيه ولا خلة ولا شفاعة والكافرون هم الظالمونَ

برداشت از آیه :باورمندان پيش از رستاخیز و بازماندن از یاری و همراهی، با مهربانی از داشته‌های خویش به نیازمندان می‌بخشند.

الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهما وهو العلي العظيمَ

برداشت از آیه :یگانه پروردگارِ مهرپرور، که آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست، بی‌خواب، بی‌مرگ، والامرتبه، بزرگ، زنده، داننده‌ی پیدا و پنهان و بخشنده‌ی دانش، چنین سامان نهاده که انسان با تجلیِ سرشتِ الهیِ خود هم‌راهِ او گردد؛ و این هم‌راهی با میانجیِ بیرونی به دست نمی‌آید.

روشنگری:من ذا الذی یشفع عنده إلا بإذنه = کسی نزدِ او پادرمیانی نمی‌کند جز به اذنِ او. شفاعت در این دفتر هم‌راهی است، و این فراز راهِ میانجیِ بیرونی را می‌بندد و هم‌راهی را به اذن، یعنی به پرکنش شدنِ سرشتِ خودِ انسان، وابسته می‌کند.
اذنِ الهی، اسبابی است که به تکوین برای انسان فراهم گردیده و از آن جمله‌اند:
یکم، بهره از سرشت و فطرتِ الهی.
دوم، بهره از وحی و تجلیِ سرشتِ الهی و دانای اسماء شدن و به آگاهیِ کامل رسیدن.
سوم، بهره از پرکنش شدنِ روح و اراده و دست یافتن به فرایندِ آفرینش و هم‌راهی با پروردگارِ مهرپرور.
چهار آیه‌ی دیگر همین را می‌گویند و پادرمیانی را پشتِ اذن می‌نشانند: آیه‌ی ۳ سوره‌ی یونس، ۱۰۹ سوره‌ی طه، ۲۳ سوره‌ی سبأ و ۲۶ سوره‌ی نجم. و در آیه‌ی ۴۸ سوره‌ی بقره آمده که در رستاخیز نه یاری در میان است و نه پادرمیانی.
فرازِ ولا یحیطون بشیء من علمه إلا بما شاء همین ساختِ مرز را درباره‌ی دانش می‌آورد: دانشِ انسان تا آنجاست که سامان راه می‌دهد.

لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها والله سميع عليمَ

برداشت از آیه :سرشتِ الهی شنوا و دانا است، انسان در انتخابِ راه و آئین خود آزاد است، چون راهِ مهر روشن و از راهِ ستم جدا است، هرکس از وسوسه‌ی نفسِ بدکنش روی بگرداند و راهِ سرشتِ مهربانِ الهی را بپیماید به دستاويزى استوار دست‌یافته است.

روشنگری:دو آیه 255 و 256 را با هم باید خواند: نخست گستردگیِ فرمانرواییِ پروردگارِ مهرپرور، و سپس نبودِ اجبار در راه و رسم. توانایی، اجبار نمی‌آورد.

لا إكراه في الدين = راه و رسم انسان به انتخاب اوست.

الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور والذين كفروا أولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور إلى الظلمات أولئك أصحاب النار هم فيها خالدونَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور پشتوانه‌ی باورمندان است و آنان را از تاریکیِ ستم به روشناییِ مهر می‌کشاند؛ و نفسِ بدکنش، پشتوانه‌ی ناباوران است و آنان را از روشناییِ مهر به تاریکیِ ستم و رستاخیزِ پرحسرت می‌رساند.

روشنگری:خوانشِ درونیِ آیه:
سرشتِ الهی، باورمندانِ مهربان را از تاریکی به‌ سویِ روشنائی می‌کشاند و نفسِ بدکنش، ناباورمندانِ ستمگر را از روشنائی به تاریکی و رستاخیزِ پر‌حسرت می‌رساند.
ظلمات = تاریکیها = ستم ها
نور = روشنایی = مهربانی
نمونه ظلم در آیه: فرو شدن در تاریکی ستم و ندیدن نور مهر پروردگار.

ألم تر إلى الذي حاج إبراهيم في ربه أن آتاه الله الملك إذ قال إبراهيم ربي الذي يحيي ويميت قال أنا أحيي وأميت قال إبراهيم فإن الله يأتي بالشمس من المشرق فأت بها من المغرب فبهت الذي كفر والله لا يهدي القوم الظالمينَ

برداشت از آیه :ستمكاران از سرشتِ الهی دور افتاده اند، و در برابرِ رهنمونِ روشنِ آن درمی‌مانند.

أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قديرَ

برداشت از آیه :گذشتِ سالیان در چشمِ انسان کوتاه می‌نماید؛ سرشتِ الهی زندگی را از نو برمی‌انگیزد و آنچه فرسوده بود را دوباره نو می‌سازد.

وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحيي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيمَ

برداشت از آیه :دل با دیدن آرام می‌گیرد؛ هرچه از سرشتِ الهی پراکنده شود، به خواستِ او بازمی‌گردد.

روشنگری:«صُرْهُنَّ» در اصل از ریشه «صَوْر» (بر وزن غور) گرفته شده که به معنای «قطع کردن»، «متمایل نمودن» و «بانگ زدن» است، که از میان این سه معنا، در برداشت مفهومی معنای دوم برگرفته شده.