سوره الانعام

قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله حتى إذا جاءتهم الساعة بغتة قالوا يا حسرتنا على ما فرطنا فيها وهم يحملون أوزارهم على ظهورهم ألا ساء ما يزرونَ

برداشت از آیه :زیان‌کار شدند آنان که دیدارِ پروردگارِ مهرپرور را دروغ انگاشتند؛ تا آن‌گاه که هنگامه‌ی رستاخیز به ناگاه فرا رسد و بگویند دریغ بر آنچه در آن کوتاهی کردیم، و بارِ کردارِ خویش را بر دوش می‌کشند. و چه بد باری است آنچه برمی‌دارند.

روشنگری:الساعة = هنگامه‌ی رستاخیز. أوزار = بارِ گران، بارِ کردار. فَرَّطنا = کوتاهی کردیم.
دریغ و افسوسِ این آیه همان است که در این دفتر رستاخیزِ پرحسرت خوانده می‌شود.

وما الحياة الدنيا إلا لعب ولهو وللدار الآخرة خير للذين يتقون أفلا تعقلونَ

برداشت از آیه :و زندگیِ این جهان جز بازی و سرگرمی نیست، و سرایِ واپسین برای نیکوکاران بهتر است؛ آیا نمی‌اندیشید؟

روشنگری:یَتَّقون = نیکوکاران و پرهیزگاران. به روشنگریِ آیه‌ی ۶۸ همین سوره رجوع شود.

قد نعلم إنه ليحزنك الذي يقولون فإنهم لا يكذبونك ولكن الظالمين بآيات الله يجحدونَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور آگاه است، که سخنِ ستمکاران، مرا اندوهگین می‌سازد، ولی آنان در حقیقت مرا دروغ‌گو نمی‌شمارند، بلکه ستمکاران نشانه‌ها را انکار می‌کنند.

روشنگری:یَجحَدون = انکار می‌کنند با آنکه می‌دانند.
ستیزِ آنان با پیام‌آور نیست، با نشانه‌هایی است که در خودشان نهاده شده.

ولقد كذبت رسل من قبلك فصبروا على ما كذبوا وأوذوا حتى أتاهم نصرنا ولا مبدل لكلمات الله ولقد جاءك من نبإ المرسلينَ

برداشت از آیه :سخنانِ پروردگارِ مهرپرور دگرگون نمی‌شود، گزارشِ پیامبران پیشین را بخوبی می‌دانم، آنان نیز تا رسیدن به پیروزی، در برابر انکارها و آزارها، شکیبایی ورزیدند.

روشنگری:لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِ اللّٰه = سخنانِ او را جایگزینی نیست. به آیه‌ی ۱۱۵ همین سوره و آیه‌ی ۲۹ ق رجوع شود.

وإن كان كبر عليك إعراضهم فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض أو سلما في السماء فتأتيهم بآية ولو شاء الله لجمعهم على الهدى فلا تكونن من الجاهلينَ

برداشت از آیه :پس من از نا آگاهان نیستم، و رویگردانیِ ستمگران بر من گران‌نیاید، و از درونِ زمین و یا آسمان در جستجوی، نشانه‌ی بیشتر نخواهم بود، اگر پروردگارِ مهرپرور خواسته بود، همه‌ی شما مرا باور می‌کردید.

روشنگری:در آیه 33 همین سوره نیز مضمون این دلداری را به بیانی دیگر مطرح فرمود: آنان که رسالت تو را باور نمی کنند، با تو مشکل ندارند، بلکه با آیات من که پروردگارشان هستم مشکل دارند.
- برداشت از آیه 35 را به ترتیب زیر نیز می توان انگاشت:
پس من از نا آگاهان نیستم، و رویگردانی شما بر من گران نمی آید، و ضرورت ندارد تا از درون زمین و یا آسمان، نشانه ای برایتان بیاورم، اگر مشیت پروردگار مهرپرور بود، همه شما مرا باور می کردید.
نَفَق = راهِ زیرزمینی. سُلَّم = نردبان.
آیه می‌گوید گرد آوردنِ همه بر یک راه شدنی بود و نشد، چون برگزیدن کارِ خودِ انسان است و آزمون در همین است.

إنما يستجيب الذين يسمعون والموتى يبعثهم الله ثم إليه يرجعونَ

برداشت از آیه :به‌راستی آنان که گوشِ شنوا دارند، مرا می‌پذیرند، و دل‌مردگان را نیز، پروردگارِ مهرپرور، در روزی که همه به‌سویش می‌آیند، زنده می‌سازد.

روشنگری:یَستَجیب = پاسخ می‌دهد و می‌پذیرد. در این آیه شنیدن شرطِ پذیرفتن است.
مرده در برابرِ شنونده نشسته است، و می‌تواند همان دلِ ناشنوایی باشد که در آیه‌ی ۲۵ آمد.

وقالوا لولا نزل عليه آية من ربه قل إن الله قادر على أن ينزل آية ولكن أكثرهم لا يعلمونَ

برداشت از آیه :بیشترِ آنان که از من پرسند، چرا پروردگارم نشانه‌ای برایم نمی‌آورد؟ دانایی ندارند، به‌شما می‌گویم، پروردگارِ مهر پرور بر این کار توانا است.

روشنگری:این استدلال قرآن ممکن است برای برخی شبه ایجاد نماید که چرا پروردگاری که می تواند با آوردن نشانه یا معجزه مشکل انسان های سخت باور را حل کند، صرفا به ذکر توانایی خود در آوردن معجزه اکتفا و از آوردن معجزه خودداری می کند؟ پاسخ در چارچوب جهان بینی قرآنی این چنین به نظر می رسد:
- معجزه برای یک زمان خاص و برای یک عده انسان های خاص در همان زمان وقوع معجزه قابل درک و شناسایی بوده و مشکل کسانی که آنرا نمی بینند همچنان باقی می ماند.
- حتی در زمان وقوع معجزات برخی آن ها را سحر و جادو می‌خواندند.

وما من دابة في الأرض ولا طائر يطير بجناحيه إلا أمم أمثالكم ما فرطنا في الكتاب من شيء ثم إلى ربهم يحشرونَ

برداشت از آیه :و هیچ جنبنده‌ای در زمین و هیچ پرنده‌ای که با دو بالِ خویش می‌پرد نیست مگر آنکه گروه‌هایی مانندِ شمایند؛ در کتاب چیزی را فرو نکرده‌ایم، و سپس همه به سویِ پروردگارِ خویش گرد آورده می‌شوند.

روشنگری:امم = گروه ها، جماعت.
کتاب = نوشته، سرنوشت.
ما فرطنا = بی هیچ گزافی، بی هیچ زیاده روی.
دابّة = جنبنده. أُمَم = گروه‌ها و تیره‌ها. أمثالُکُم = مانندِ شما، یعنی هر گروه راه و سامانِ خود را دارد.

والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشإ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيمَ

برداشت از آیه :آنان که نشانه‌های پروردگارِ مهرپرور را دروغ می انگارند، مانند انسان‌های ناشنوا و گنگ، در تاریکی گام برمی‌دارند، و انسان مسیر ستمگری و یا نیکوکاری را خود بر می‌گزیند.

روشنگری:ضل = آن که در او خیری نباشد، ستمکار، گمراه
صراط مستقیم = راهی که از ستم دور و به نیکی نزدیک می شود،
صراط = راهی بین دوزخ و فردوس
من یشاء الله یضلله = در جهان بینی قرآن هرگونه خواست و یا عمل انسان خارج از اذن و مشیت الهی به فعل در نمی آید و این جنبه تکوینی دارد. هرکس بدی و ستم و یا نیکی و نیکویی را انتخاب کند، این انتخاب در چارچوب مشیت الهی قابلیت انجام پیدا کرده است، پس پروردگار آنرا به خود منتسب می سازد. (و ما رمیت اذ رمیت ولکن الله رمی).
صُمّ و بُکم = ناشنوا و گنگ. ظلمات = تاریکی‌ها و ستم‌ها.
به آیه‌ی ۱۸ بقره رجوع شود که همین دو واژه را درباره‌ی ستمکاران می‌آورد.

قل أرأيتكم إن أتاكم عذاب الله أو أتتكم الساعة أغير الله تدعون إن كنتم صادقينَ

برداشت از آیه :از شما می‌خواهم تا بیندیشید و حقیقت را بگویید، اگر رستاخیز فرا رسد و یا شما را رنج و دردی باشد، آیا جز پروردگارِ مهرپرور، چه کسی را می‌خوانید؟

روشنگری:تَدعون = می‌خوانید و به یاری می‌طلبید.