سوره النسا

ستجدون آخرين يريدون أن يأمنوكم ويأمنوا قومهم كل ما ردوا إلى الفتنة أركسوا فيها فإن لم يعتزلوكم ويلقوا إليكم السلم ويكفوا أيديهم فخذوهم واقتلوهم حيث ثقفتموهم وأولئكم جعلنا لكم عليهم سلطانا مبيناَ

برداشت از آیه :و گروهی را می‌یابید که می‌خواهند هم از شما ایمن باشند و هم از کسانِ خویش؛ هر بار که به آشوب بازگردانده شوند، در آن فرو می‌افتند. اگر کناره نگرفتند و دستِ ستیز بازنداشتند، در برابرشان بایستید.

روشنگری:این آیه دنباله آیه قبلی و استثنایی است بر دسته دوم که کارزار با آنان منع گردیده.

وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيماَ

برداشت از آیه :باورمند را نسزد که باورمندی را بکشد، مگر به خطا؛ و هرکه به خطا چنین کند، باید بنده‌ای را آزاد کند و خون‌بها به کسانِ او بپردازد، مگر آنکه ببخشند. و هرکه نیابد، دو ماهِ پیاپی روزه بدارد؛ پشیمانی از خطا و نیکوکاری در پیِ آن، خطا را می‌پوشاند، و پروردگارِ مهرپرور دانای فرزانه است.

روشنگری:آیه در هر سه حالتِ خود، آزاد کردنِ بنده را می‌آورد؛ یعنی جبرانِ خطا را به رهاییِ انسانی دیگر می‌بندد.

ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيماَ

برداشت از آیه :و هرکه باورمندی را از رویِ اراده بکشد، فرجامش آتشِ حسرتِ ماندگار است؛ خشم و دوری از مهر بر اوست و رنجی بزرگ در پیش دارد.

يا أيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيراَ

برداشت از آیه :ای باورمندان، چون در راهِ سرشتِ الهی گام برمی‌دارید، بررسی کنید و به کسی که به شما درودِ آشتی می‌گوید مگویید باورمند نیستی، که بهره‌ی گذرای این جهان را بجویید؛ دهشِ پروردگارِ مهرپرور بسیار است. شما خود پیش‌تر چنان بودید و دهش بر شما نهاده شد؛ پس بدانید، که پروردگارِ مهرپرور به کردارِ شما آگاه است.

روشنگری:شما خود پیش‌تر چنان بودید = یادآوریِ گذشته‌ی خودِ انسان، تا دیگری را به شتاب داوری نکند.

لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيماَ

برداشت از آیه :کوشندگانِ در راهِ سرشتِ الهی با جان و دارایی، با نشستگان یکسان نیستند، مگر نشستگانی که ناتوانند؛ به هر دو نیکی نوید داده شده است و کوشندگان را مرتبه‌ای برتر است.

درجات منه ومغفرة ورحمة وكان الله غفورا رحيماَ

برداشت از آیه :مرتبه‌هایی از سویِ پروردگارِ مهرپرور، و پوشیده شدنِ خطا و مهر؛ که او خطاپوش و مهربان است.

إن الذين توفاهم الملائكة ظالمي أنفسهم قالوا فيم كنتم قالوا كنا مستضعفين في الأرض قالوا ألم تكن أرض الله واسعة فتهاجروا فيها فأولئك مأواهم جهنم وساءت مصيراَ

برداشت از آیه :آنان که بر خود ستم کردند، چون جانشان ستانده شود می‌گویند در زمین ناتوان بودیم؛ پاسخ می‌شنوند که مگر زمینِ پروردگارِ مهرپرور فراخ نبود تا در آن کوچ کنید؟ پس آتشِ حسرت جایگاهِ آنان است، مگر ناتوانانِ راستین از مردان و زنان و کودکان که چاره‌ای نداشتند و راهی نمی‌یافتند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۹۷ و ۹۸ با یکدیگر تلفیق گردیده است.
آیه، ناتوانی را بهانه نمی‌پذیرد مگر ناتوانیِ راستین؛ و میانِ این دو جدایی می‌نهد.

إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلاَ

برداشت از آیه :آنان که بر خود ستم کردند، چون جانشان ستانده شود می‌گویند در زمین ناتوان بودیم؛ پاسخ می‌شنوند که مگر زمینِ پروردگارِ مهرپرور فراخ نبود تا در آن کوچ کنید؟ پس آتشِ حسرت جایگاهِ آنان است، مگر ناتوانانِ راستین از مردان و زنان و کودکان که چاره‌ای نداشتند و راهی نمی‌یافتند.

روشنگری:برداشت مفهومی آیات ۹۷ و ۹۸ با یکدیگر تلفیق گردیده است.
آیه، ناتوانی را بهانه نمی‌پذیرد مگر ناتوانیِ راستین؛ و میانِ این دو جدایی می‌نهد.

فأولئك عسى الله أن يعفو عنهم وكان الله عفوا غفوراَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور پوشاننده‌ی بدی‌ها و بخشش‌گر است، و خطای ناتوانان را با مهرِ خویش می‌پوشاند.

روشنگری:عفو و غفران: قرآن بخشیده شدنِ بدیِ انسان را به کردار و اختیارِ خودِ او وابسته می‌داند؛ زیرا انسان با همه‌ی ناتوانی‌های تن، از نظرِ روح و خرد و اختیار توانمند آفریده شده است (تعریفِ انسان در واژگان کلیدی). از این رو در برداشتِ مفهومی نیز، بدیِ انسان آنگاه پوشیده می‌شود که از کرده‌ی خود پشیمان گردد و با نیکی در پیِ جبرانِ آن برآید.
در آیه‌ی ۵ سوره‌ی طلاق آمده که هرکس راهِ نیکِ پروردگار را بپیماید، بدی‌هایش پوشیده و پاداشش بزرگ می‌گردد؛ و در آیه‌ی ۷۰ سوره‌ی فرقان، بدی‌های پشیمان‌شدگانی که در باور و کردار نیکوکار شوند، با نیکی‌هایشان دگرگون می‌شود.
حالتِ دیگر آن است که توانِ نیکی کردن از انسان گرفته شده باشد، چنان‌که در آیه‌های ۹۸ و ۹۹ همین سوره؛ در این حالت، پروردگارِ مهرپرور خود بدیِ ناتوانان را با مهرِ خویش می‌پوشاند.
پس فاعلِ عفو و غفران خودِ انسان است، و بدیِ انسانِ توانمندی که پشیمان نشده و به نیکی و مهربانی روی نیاورده، پوشیده نمی‌شود.

ومن يهاجر في سبيل الله يجد في الأرض مراغما كثيرا وسعة ومن يخرج من بيته مهاجرا إلى الله ورسوله ثم يدركه الموت فقد وقع أجره على الله وكان الله غفورا رحيماَ

برداشت از آیه :و هرکه به‌تجلی سرشتِ الهی کوچ کند، در زمین جایگاه‌های بسیار و گشایش می‌یابد؛ و هرکه از خانه‌ی خود بیرون آید و در این راه مرگش فرا رسد، در رستاخیز فراوان بهره دارد.

روشنگری:به روشنگریِ آیه‌ی ۹۹ همین سوره رجوع شود.