سوره آل عمران

سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمينَ

برداشت از آیه :در دلِ ستمکاران هراس می‌افتد، زیرا چیزی را همتای پروردگارِ مهرپرور گرفتند که هیچ پشتوانه‌ای ندارد؛ جایگاهشان آتش است، و چه بد آرامگاهی است جایگاهِ ستمکاران.

روشنگری:«ما لم ینزل به سلطاناً» = آنچه هیچ پشتوانه‌ای ندارد؛ پندارهای خودساخته. به آیه‌ی ۲۴ همین سوره رجوع شود.

ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنينَ

برداشت از آیه :بر سامانِ نهاده‌ی هستی، پیروزی از آنِ پیروانِ سرشتِ الهی است؛ و چون سستی در میان آمد و انسان از نفسِ بدکنش پیروی کرد، پیروزی از او برگشت. برخی این جهان را می‌خواهند و برخی جهانِ جاویدان را، و راهِ پوشاندنِ خطا با کردارِ نیک باز ماند؛ که دهشِ پروردگارِ مهرپرور بر باورمندان است.

روشنگری:نزاع در امر: نزاعِ سرشتِ الهیِ انسان با نفسِ بدکنش. به واژه‌ی کلیدیِ امر رجوع شود.
نقشِ اذن در این آیه آن است که پیروزی بر قاعده روی می‌دهد و نه به دلخواه؛ همان قاعده‌ای که در آیه‌های ۱۲۴ و ۱۲۵ همین سوره با شرطِ شکیبایی و نیکوکاری آمده است.
آیه شکست را به سستی و سرپیچیِ خودِ انسان بازمی‌گرداند، نه به بیرون. هم‌راستا با آیه‌ی ۱۶۵ همین سوره: از خودِ شماست.
دو خواستِ این آیه همان دو گروهِ آیه‌های ۲۰۰ و ۲۰۱ سوره‌ی بقره‌اند.
به واژه‌ی کلیدیِ اذن رجوع شود.

إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملونَ

برداشت از آیه :آنگاه که می‌گریختید و به کسی رو نمی‌کردید و پیام‌آور از پشتِ سر شما را می‌خواند، اندوه بر اندوهتان افزوده شد تا بر آنچه از دست دادید و آنچه به شما رسید دریغ نخورید؛ و پروردگارِ مهرپرور به کردارِ شما آگاه است.

ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدورَ

برداشت از آیه :پروردگارِ مهرپرور به رازِ دل‌ها آگاه است؛ انسان اگرچه برخوردار از اراده و سرشتِ الهی است، او را گریزی از مرگ نیست. دل و رستاخیز، دو جایگاهِ آزمون و داوریِ انسان‌اند.

روشنگری:امر = اراده و اختیاری که در سرشتِ الهیِ انسان نهاده شده.
لیبتلی… ولیمحص = آزمون و پالایش. هم‌راستا با آیه‌ی ۱۴۱ همین سوره که همان پالایش را می‌آورد، و با آیه‌ی ۱۴۵ که گریزناپذیریِ مرگ را.

إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان إنما استزلهم الشيطان ببعض ما كسبوا ولقد عفا الله عنهم إن الله غفور حليمَ

برداشت از آیه :آنان که روی برتافتند، نفسِ بدکنش به سببِ پاره‌ای از کردارشان لغزاندشان؛ و پروردگارِ مهرپرور از آنان درگذشت، که خطاپوش و بردبار است.

روشنگری:- لغزش از بیرون نیامد؛ از کردارِ پیشینِ خودشان برخاست. به آیات ۷ و ۱۰ سوره‌ی بقره رجوع شود.

يا أيها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا وقالوا لإخوانهم إذا ضربوا في الأرض أو كانوا غزى لو كانوا عندنا ما ماتوا وما قتلوا ليجعل الله ذلك حسرة في قلوبهم والله يحيي ويميت والله بما تعملون بصيرَ

برداشت از آیه :ای باورمندان، چون آنان مباشید که درباره‌ی رزمندگانِ خویش می‌گویند: اگر نزدِ ما می‌ماندند نمی‌مردند و کشته نمی‌شدند؛ همین پندار مایه‌ی دریغ در دلشان می‌شود. زندگی و مرگ به دستِ پروردگارِ مهرپرور است، و او به کردارِ شما بیناست.

روشنگری:در این آیه «لِیَجعَلَ اللّٰه» از زبانِ ستمکاران برداشت گردیده است؛ یعنی دریغ، زاده‌ی پندارِ خودِ آنان است.

ولئن قتلتم في سبيل الله أو متم لمغفرة من الله ورحمة خير مما يجمعونَ

برداشت از آیه :و اگر در راهِ سرشتِ الهی کشته شوید یا بمیرید، پوشیده شدنِ خطا از سویِ پروردگارِ مهرپرور و مهرِ او از هر اندوخته‌ای بهتر است.

ولئن متم أو قتلتم لإلى الله تحشرونَ

برداشت از آیه :و اگر بمیرید یا کشته شوید، به سویِ پروردگارِ مهرپرور گرد آورده می‌شوید.

فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظا غليظ القلب لانفضوا من حولك فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر فإذا عزمت فتوكل على الله إن الله يحب المتوكلينَ

برداشت از آیه :نرم‌خوییِ من از مهرِ پروردگارِ مهرپرور و تجلیِ سرشتِ الهی است؛ اگر درشت‌خو و سخت‌دل می‌بودم، از گردِ من پراکنده می‌شدید. پس از لغزشتان درمی‌گذرم و پوشیده شدنِ خطایتان را می‌خواهم و در کارها با شما رایزنی می‌کنم، و چون آهنگِ کاری کنم بر پروردگارِ مهرپرور پشتگرم می‌شوم؛ که او دلگرمان را دوست می‌دارد.

روشنگری:امر = اراده، اختیار، تصمیم و آهنگِ کاری کردن؛ هم‌خوان با واژه‌ی «عزمت» که در ادامه‌ی همین آیه آمده است.
به آیه‌ی ۳۸ سوره‌ی شوری («وامرهم شوری بینهم») رجوع شود که رایزنی را از نشانه‌های باورمندان می‌شمارد، و به آیه‌ی ۸۳ سوره‌ی نساء.
این آیه از روشن‌ترین نمونه‌های نرم‌خویی در قرآن است؛ درست آنجا که انتظارِ سرزنش می‌رفت، سخن از بخشش و رایزنی است.

برای روشنگری بیشتر به واژگان کلیدی: امر، روح، وحی، اذن و نفخ رجوع شود.

إن ينصركم الله فلا غالب لكم وإن يخذلكم فمن ذا الذي ينصركم من بعده وعلى الله فليتوكل المؤمنونَ

برداشت از آیه :اگر پروردگارِ مهرپرور یاری‌تان کند، کسی بر شما چیره نمی‌شود؛ و اگر فروگذارد، کیست که پس از او یاری‌تان کند؟ پس باورمندان تنها بر او پشتگرم باشند.

روشنگری:به آیه‌ی ۱۲۲ همین سوره رجوع شود که پشتگرمی اشاره دارد.